كه خارق هوا و اجزاء جسم است و ظلمت است كه نور با عدم اين خارق است ، و بعضى دو طرف را به نور ضعيف و قوى تفسير نمودهاند ، و غير اينها متوسّط [ الف - 152 ] در ما بين اينها است ، مثل حمرت و صفرت و خضرت و غبرت « 1 » و غير اينها از الوان و همچنين است ظل و شبه آن از اضوا كه ما بين هر دو طرفين است .
قال : و الاوّل حقيقته . « 2 »
رفته است كسى كه نيست او را مزيد تحصيلى به اين كه الوان نيست آن را حقيقتى ؛ پس بدرستى كه بياضى كه تخيّل كرده مىشود حاصل مىشود از مخالطهء هوا در اجسام شفافه منقسمه به اجزاء صغار ، چنانچه در كف آب و برق مىباشد . و گفتهاند : اينها مركّبند از اجزاء مائيّه متصغّرة ، و نيست ميان اينها تفاعلى كه مزاجى گرفته باشند اجزا و مترتّب شود در آنها حقيقت لونى ، بلكه داخل اين اجزا هوا مىشود ، / * ب / 116 / و اشعه كه از اجرام علويه فايض اجزا مىشود و منعكس مىشود اشعه فايضه از سطوح بعض اجزا به بعضى است « 3 » كه بياض مخيّل مىشود ، مثل ضوء شمس كه از آب شعاع آن چون به جدار افتد بياض مرئى مىشود ، و سوادى كه تخيّل كرده مىشود مثل سواد شب متخيّل مىشود از جهت عكس اين كه عدم غور ضوء و شبح باشد به اجزاء مرئيّه .
هامش
( 1 ) . يعنى : سرخى ، زردى ، سبزى و خاكى رنگ
( 2 ) . كشف المراد / 217 : و للأوّل حقيقة . نسخهء متن مغشوش است .
( 3 ) . م : - است