است ، معلوم است بتحقيق كه ثقل و سنگينى حجر موجود است در او ، و آن ميل ذاتيست به حجر ، و ميل حجر كه خرق هوا به سبب آن واقع است آن ميل عرضيست نسبت به حجر و از براى انسان ذاتى است .
پس هرگاه متجدّد شود بر ذى ميل طبيعى ميل قسرى ، مقاومت و مجادلت مىكند سببان ، يعنى ميل طبيعى و ميل قسرى . و اين هر دو با هم مقاومت و پيش دستى « 1 » مىكنند اگر قاسر غالب باشد ، شروع مىكنند طبيعت و موانع خارجيّه در فنا نمودن ميل قسرى قليلا قليلا ، و قوى مىشود طبيعت تا آن كه معادله مىكنند ، و بعد از آن ضعيف مىشود ميل قسرى و قوى مىشود ميل طبيعى ، پس ميل قسرى و طبيعى به صرافت خود باقى نمىماند ، بلكه هميشه حالت واسطه ميان ميل قسرى شديد و طبيعى شديد به نحو شدّت و ضعف خواهد بود ، پس ممكن نيست اجتماع دو ميل طبيعى و قسرى صرف ، بلكه جسم هميشه به نحو مذكور صاحب ميل متوسّطه است ميان ميل قسرى شديد و طبيعى شديد .
قال : و لو لا ثبوته ليساوى ذو العائق و عدمه . « 2 »
اين اشاره است به دليل بر وجود ميل طبيعى در كلّ جسم از اجسام كه قابل حركت قسريّه باشد . و تقريرش اين است كه متحرّك هرگاه خالى باشد از معاوقه و ميل طبيعى و نفسانى ، و قطع نمايد به
هامش
( 1 ) . م ، الف : - و پيش دستى
( 2 ) . كشف المراد / 214