حاصل مىشود با تجدّد « 1 » و تغيّر .
و جواب از تغيّر مىتوان گفت كه : ميل اگر امر ثابتى باشد حركت كون بين المبدأ و المنتهى است ، و امر واحدى است ، و اختلاف در حركت به سبب موانع خارجيّه ممكن است كه متحقّق شود . و ملّا على در شرح « 2 » مثال نفسانى را كه ميل واسطه باشد و در حركت آن گفته بايد اخراج نمود چون نفس خود بالاراده تجديد حركت مىكند به مرتبه [ اى ] از سرعت و بطء بدون ميل .
قال : و مختلفه متضادّ . « 3 »
اشاره نموده مصنّف - رحمه اللّه تعالى - به عدم امكان اجتماع ميلين مختلفين ، و اين به سبب آن است كه ميل اقتضاى حركت به جهتى مىكند و صارف است از جهت ديگر ، پس اگر جمع شود در جسم واحد دو ميل ، پس هر دو مقتضى و صارف حركت و توجّه ميلين « 4 » خواهند بود در جسم واحد از دو جهت مختلفه ، و اين معقول [ الف - 148 ] نيست .
بلى ، همچنين كه جايز است كه جمع شود در جسم واحد دو حركت مختلفه ، يكى بالذّات و يكى بالعرض ، همچنين جايز است اجتماع ميل ذاتى و عرضى ، مثل حجرى كه حمل نمايد و با خود دارد آن را انسانى « 5 » متحرّكى ، پس از آن راه كه با حجر او متحرّك
هامش
( 1 ) . نسخهها : تحدد
( 2 ) . شرح التجريد / 235
( 3 ) . كشف المراد / 214 . نسخهها : متضاده
( 4 ) . م ، الف : - ميلين
( 5 ) . كذا در نسخهها