در ذوات انفس اين حركت نفسانيّه متحقّق است . و معلوم است كه در حين اراده و حركت رفع موانع مىنمايند ، و به جايى كه ميل دارند حركت مىكنند .
قال : و هو العلّة القريبة للحركة ، و باعتباره يصدر عن الثّابت متغيّر . « 1 »
ميل علّت قريبهاى است كه از براى حركت ، و اين ميل را متكلّمين چنانچه گذشت « اعتماد » مىگويند و به اعتبار اين ميل - يعنى به وسيله و واسطه اين - صادر مىشود از ثابت متغيّر ، و اين از اين جهت است كه طبيعت امر ثابتى است ، و همچنين قوّت قسريّه كه از قاسر حاصل مىشود و نفسانيّه كه از نفس صادر مىشود ، پس محال است صدور حركت متغيّره مختلفه از اينها . و در اين صورت لا بدّ است از امرى كه شديد و ضعيف شود به سبب مصادمات و موانع خارجيّه و داخليّه ، و آن ميل است كه از طبيعت صادر مىشود و مقتضى حركت است ، پس حاصل مىشود به اشتداد آن ميل سرعت حركت و شدّتش ، و به ضعفش ضدّ آن . پس ميل امرى است كه از طبيعت و نفس و قاسر كه اين هر سه امر ثابتند به هم مىرسد و منشأ حركت به انحاء مختلفه مىشود .
و بعضى گفتهاند كه در اين نظر است ! به جهت آن كه ميل اگر امر متجدّد « 2 » غير ثابتيست چون تواند كه از طبيعت ثابته حاصل شود ، و اگر امر / * الف / 113 / ثابتى باشد پس چون حركت متغيّره از آن
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 214
( 2 ) . نسخهها : متحدد