يكى : رقّت قوام و سهولت قبول اشكال .
دويم : قبول انقسام به اجزاء صغيرهء جدا .
و سيم : سرعت تأثير از تلاقى .
و رابع : به معنى شفافيّت است و كثافت .
ايضا اطلاق مىشود بر مقابلات اين اشيا به اشتراك .
امّا لزوجت امرى است كه باعث تسهيل تشكّل لزج است به هر شكل كه خواهند ، ليكن صعب است تفريق آن . و مركّب است آن از رطوبت و يبوست .
و هشاشت مخالف آن است كه صعب است تشكيل هشيش ، و سهل است تفريقش . و آن مركّب از رطوبت و يبوست است با ضعف مزاج . و در صراح واقع است كه : « لزوجت لغزانى [ الف - 146 ] و چفسانى « 1 » چيزى چون سريشم « 2 » » . « 3 »
قال : فالحرارة جامعة للمتشاكلات مفرّقة للمختلفات ، و البرودة بالعكس . « 4 »
حرارت از شأنش احداث خفّت و ميل به صعود است . و حاصل مىشود به سبب اين حركت پس هرگاه وارد شود حرارت بر مركّب و گرم كند آن را الطف آن ، مثل هوا طلب صعود مىكند پيش از غيرش به سرعت ، به سبب آن كه زود منفعل مىشود . پس مقتضى تفريق اجزاء ، آن مركّب است ، و هرگاه صعود كند الطف باقى آنچه مىماند
هامش
( 1 ) . كذا : چفسان : چسبان ، چسبنده
( 2 ) . م : شريشم
( 3 ) . صراح اللغة / 55
( 4 ) . كشف المراد / 211