[ مقولهء كمّ ]
مسألهء ثانيه در قسمت كمّ است
قال : الاوّل الكم ، فمتصله القارّ جسم و سطح و خطّ ، و غيره الزّمان ؛ و منفصله العدد . « 1 »
يعنى كمّ يا متّصل است يا منفصل . متّصل آن است كه يافت شود در آن جزء مشتركى كه آخر احد از اقسام خود و اوّل ديگرى باشد ، مثل جسم كه اگر نصف شود به حسب تقدير حد مشتركى به اين نحو دارد . و منفصل آن است كه چنين نباشد ، مثل اربعه كه منقسم است به اثنين كه حدّ مشتركى ندارد ؛ و همچنين ثلاثه .
و توهّم نزد احدى نشود كه در اعداد مثل سه وسط نهايت احد قسمين است و بدايت آخر ، از جهت آن كه اگر شمرده شود وسط داخل اين دو تا به اين نحو كه بدايت و نهايت در طرفين باشد پس عدد چهار تا مىشود ، و اگر ساقط كنيمش از عدد سه دو تا مىشود ، و اولويّتى در اين بين از براى اعتبار احدهما دون آخر نيست .
هرگاه دانستى اين را پس گفته مىشود كه كمّ متّصل يا قارّ الذّات است - يعنى مجتمع الاجزاء است در وجود ، مثل جسم - يا غير قار الذّات است مثل زمان كه اجزايش با هم جمع نمىشوند ، و اگر قار الذّات است يا منقسم مىشود در جهت واحده آن خطّ است ، يا در دو
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 203