اين تسعه نيستند . و شيخ در شفا گفته : « انّ عدم دخول النّقطة و الحركة و ما يماثلهما تحت تلك الاجناس لا يقدح فى حصرها فى هذا العدد ما لم يبيّن كونهما اجناسا تحتهما اجناس ، فمنع الحصر مستندا به لا استناد فيه » « 1 » .
پس از كلام ايشان معلوم نمىشود كه اگر نوع باشند در تحت كدام جنس خواهند بود . و بعضى گفتهاند كه : اگر وحدت در تحت جنسى از اينها باشد بسيط نخواهد بود ، و حقيقة الحال عند من بيده مفتاح ابواب الكمال .
و علّامه - رحمه اللّه - در شرح اين متن گفته كه در اين مسأله چندين بحث است :
اوّل : آن كه اعراض منحصر است به نه تا . اين رأى اكثر قدما است ، از جهت آن كه ايشان قسمت نمودهاند موجود را به واجب و ممكن و واجب خداى - تعالى - است لا غير ، و ممكن اگر غنيست از موضوع آن جوهر است و اگر محتاج است به موضوع پس آن عرض است ، و اقسام عرض نه تا است : [ 1 ] : كمّ است ، [ 2 ] : كيف است ، [ 3 ] : و اين است ، [ 4 ] : و وضع است ، [ 5 ] : و ملك است ، [ 6 ] : و اضافه است ، [ 7 ] : و أن يفعل است ، [ 8 ] : و أن ينفعل است ، [ 9 ] : و متى است .
و متكلّمون حصر نمودهاند اعراض را در بيست و يكى كه : [ 1 ] :
كون ، [ 2 ] : و لون ، [ 3 ] : و طعوم ، [ 4 ] : و روايح ، [ 5 ] : و حرارت ، [ 6 ] : و برودت ، [ 7 ] : و رطوبت ، [ 8 ] : و يبوست ، [ 9 ] : و تأليف ،
هامش
( 1 ) . ر . ك : شفاء ، مقولات / 70 . شيخ در اين موضع به تبيين حركت و نقطه پرداخته است .