پس در اين امتياز ماند اين كه محلّ هر دو مختلف باشد ، حتّى آن كه بايد جانبى كه حلول مىكند در آن احد اينها غير جانبى باشد كه حلول مىكند در آن ديگرى .
هرگاه اين را دانستى پس قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته « و تعقّل بذاتها » اشاره به چيزى است كه مذكور شد كه تعقّل نفس امور كليّه را از ذات نفس است بدون آلت .
و قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « و تدرك بالآلات » ، اشاره به آن است كه ادراك امور جزئيّه به واسطهء قواى جسمانيّه است .
و قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « للامتياز بين المختلفين وضعا بعينه » ، / * الف / 100 / اشاره به چيزى است كه مذكور شد كه امتياز متحقّق است ميان دو چشم .
و قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « من غير استناد » ، يعنى امتياز گاهى مىباشد بدون آن كه مستند به امر خارجى باشد ، و اين اشاره به آن است كه در امور موهومه غير موجوده در خارج كه توهّم اين امتياز مىشود امر خارجى باعث آن نيست . چنانچه ملّا على در شرح خود ايراد نموده كه گاه هست كه امتياز به امور خيالى [ الف - 131 ] مىباشد « 1 » .
و بايد دانست كه نفس چنانچه امور كلّيّه را بدون آلت ادراك مىكند ادراك امور جزئيّه غير مادى را مثل ادراك خود ، و هر مجرّد جزئى را نيز ادراك مىكند بدون آلت .
هامش
( 1 ) . شرح التجريد / 205