ميان هر دو محال است . و بعد از آن معارضه نمودهاند با فلاسفه به حوادث يوميّه كه اگر معلول قديمند ، پس لازم مىآيد قدمشان ، و اگر معلول حادثند تسلسل / * الف / 88 / مىشود به اين نحو كه اگر اينها حادثند ، پس مؤثّرى مىخواهند يا آن است كه آن قديم است يا حادث ، اگر قديم است و بدون واسطه است اثر مؤثّر نيز بايد قديم باشد نه حادث و اگر مؤثّر حادث است بايد به قديم منتهى شود پس علل غير متناهيه خواهد داشت ، و تسلسل مىشود ، و از اين معارضه رفع شبهه ايشان مىشود .
قال : و المادة منتفية . « 1 »
اين جواب از شبههء ثانيه است . و تقرير آن شبهه اين است كه :
ايشان گفتهاند كه هر حادثى مسبوق است به امكان وجودش ، و امكان نيست امر عدمى ، و الا فرق ميان نفى امكان و امكان منفى نخواهد بود ، و همچنين در قدرت قادر گفته مىشود از جهت آن كه ما تعلّق مىدهيم قدرت امرى را به قادر پس قدرت به امرى مغاير آن ذات است ، و نيست جوهر از براى آن كه اضافه و نسبت است ، پس عرض خواهد بود مثل امكان و متعلّقى مىخواهد ، و محلّش سابق بر آن امر خواهد بود ، و آن محلّ مادّه است ، پس آن مادّه اگر قديم است ، و حال آن كه محال است انفكاك آن ماده از صورت ، لازم مىآيد قدم هر دو ، پس لازم مىآيد قدم جسم و اگر حادث باشد تسلسل
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 174