و طبقه دويم : طبقهء طينيّه است ، از جهت امتزاج با آب .
و طبقهء سيم : « 1 » طبقهاى است كه مستولى نيست در آن آب ، و منكشف است كه برّ است « 2 » و جبل .
مسألهء ثالثه در بحث از ؟ ؟ مركّبات است
قال : و امّا المركّبات فهذه الاربعة اسطقساتها . « 3 »
چون فارغ شد مصنّف - رحمه اللّه - از بحث از بسايط ، شروع نمود در بحث از مركبّات ، و ابتدا به ذكر بسايط به اين سبب نمود كه ماده مركّباتند . بدان اين را كه مركبّات مركّبند از اين عناصر اربعه ، از جهت آن كه عنصر واحد بسيط است و واقع نمىشود تفاعل به سبب آن ، پس لا بدّ است از تعدّد اينها . و چون دلالت نموده استقرا و تجسّس بر انتفاء صلاحيّت فعل و انفعال در ماعداى كيفيّات اربع - يعنى حرارت و برودت و رطوبت و يبوست - و آنچه منسوب به اينها باشد ، پس واجب است تحقّق تفاعل در اين اربعه و آنچه حامل اين اربعه است ، و اينها در آن مىباشند ؛ پس اسطقسات اين عناصر اربعهاند نه غير اينها .
و اين عناصر را از جهت اين كه اجزاء عالمند « اركان » مىگويند ، و از جهت آن كه مركبّات از معادن و نبات همه مركّبند از اينها « اسطقسات » مىگويند .
هامش
( 1 ) . م : - طبقه سيم
( 2 ) . ن : صحرّاست
( 3 ) . كشف المراد / 163