مسألهء چهاردهم در علّت صوريّه است
قال : و هذا الحال صورة للمركّب و جزء فاعل لمحلّه . « 1 »
يعنى حال در مادّه صورت است از براى مجموع مركّب ، يعنى جسم نه مادّهء تنها ، و نظر به مادّه جزء فاعل است ، از جهت آن كه / * ب / 63 / فاعل در مادّه مبدأ فيّاض است به واسطهء صورت مطلقه .
قال : و هو واحد . « 2 »
يعنى صورت امر واحدهاى است كه همين در مادّه است تحقّقش .
و گفتهاند سابقين كه اگر صورت واحده كافيست در مادّه پس مادّه مستغنيست از غير ، و اگر محتاج است به غير پس مجموع به منزلهء صورت واحده است . و « هو » در متن راجع به « جزء » و « حال » كه صورت مراد است مىتواند بود .
مسألهء پانزدهم در علّت غائيه است
قال : و الغاية علّة لماهيّتها لعلّية العلّة الفاعليّة ، معلولة فى وجودها للمعلول . « 3 »
يعنى علّت غائى را دو اعتبار حاصل است كه به سبب آن تقديم و
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 128
( 2 ) . كشف المراد / 129
( 3 ) . كشف المراد / 129 : « بماهيتها »