جزئى از حدود ديگر تا تمام مسافت ، پس مصنّف - رحمه اللّه - تصريح نموده ، و گفته كه حركت به مكان تابع است اراده موافق حركت را ، يعنى تابع ارادهاى است كه به حسب آن حركت واقع است و تابع مىشود جزئيات اين حركت تخيّلات و ارادات جزئيه را كه مىباشد سابق از اينها علّت معدّه از براى سابق از حركت كه آن معدّ است از براى حصول ارادهء اخرى بعد از آن ، و اين [ الف - 78 ] ارادهء معدّ از براى حركت اخرى است ، پس متّصل ارادات متجدّده در نفس خواهند بود ، و همچنين حركات در مسافت تا منتهى شود مسافت ، پس هر حركت جزئى علّت اراده خاصى است ، و هر ارادهء خاصّى علّت حركت جزئيست بدون دور .
و قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « يكون السّابق من هذه التّخيلات » الى آخر رفع شبههاى است كه تخيّلات و ارادات امور جزئيّه حادثهاند و ناچار است از امور حادثه جزئيّه ديگر و ارادات سابقه كه علّت حدوث اينها باشند موافق حدود مسافت ، پس تسلسل يا دور لازم مىآيد ؛ و أيضا هر سابق علّت لا حق شدن محال است به جهت آن كه سابق معدوم مىشود پيش از وجود لا حق .
جواب گفته مصنّف كه : در هر حدّى از حدود مسافت اراده و شوقى هست تنها ، و امور متعدّده غير متناهيه و دور لازم نيست ، و معدّ بايد قبل از معلول معدوم شود . و بعضى محقّقين گفتهاند كه موجود در خارج كه اراده در قطع مسافت به آن متعلّق است حركت به معنى توسّط است كه امر واحدى شخصى كون الشىء بين المبدأ و المنتهى است ، پس تخيّل مسافت در اين حركت اجمالا كافيست از
علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — صفحة 272
مساهمون: محمد اشرف علوى عاملى
ص٢٧٢