مانع گاه مساوى است بلكه اضعف است ، و اين كه اجسام آب شده مثل نحاس « 1 » اشدّ سخونت از نار است از جهت عدم انفصال به سرعت و لزوجيّت « 2 » و بطء حركت يد است از جهت غلظتش ، نه از جهت اقوى بودنش .
مسألهء هشتم در اين است كه مصاحب علّت ، علّت نيست و مصاحب معلول نيز معلول نيست
قال : و لا يجب صدق احد [ ى ] النّسبتين على المصاحب . « 3 »
يعنى نسبت علّيت واجب نيست صدقش بر مصاحب علّت ، مثل حمرت نار را تأثير در احراق نيست ، و همچنين مصاحب معلول معلول نيست ، و الّا توارد علل مستقلّه بر معلول واحد لازم مىآيد به نحوى كه در مصاحب معلول واجب نيست كه معلول باشد ، و الّا از واحد غير واحد صادر مىشود ، و گذشت بطلان اين .
اين است مضمون شرح متن ، و علّامه [ ب - 76 ] - رحمه اللّه - در نسخهء شرحى كه نزد اين جانب بود به اين نحو نقل نموده كه گفته :
« شيخ ابو علىّ بن سينا كه فلك حاوى مصاحب علّت محوى است كه آن عقل است ، و واجب نيست كه حاوى به عليّت مقدّم به محوى باشد ، به سبب مصاحب بودن آن به علّت محوى ؛ پس نگردانيده ما مع
هامش
( 1 ) . نحاس : مس
( 2 ) . كذا
( 3 ) . كشف المراد / 121