است . و مصنّف جهت وحدت را به لفظ موضوعات و محمولات به اعتبار مواد مختلفه گفته . « 1 »
و در بعضى شروح در ذكر قسم دويم كه عارض شدن جهت وحدت بود كالكاتب و الضّاحك نيز مثال از براى محمولات نسبت به موضوع واحد ايراد شده ، و از جهت عكس آن كه موضوعات معروضه براى آن محمول واحد باشد قطن و ثلج مذكور شده . و اين قسم دويم را منقسم به اين دو قسم نموده .
و قسم ثالث : چنانچه موافق شرح علّامه - رحمه اللّه - اوّلا مذكور شد ذكر نشده ، و ايضا در آن شرح گفته شده كه لفظ « موضوعات » متن زايد است و سهو از ناسخين است ، از جهت آن كه لفظ بالعكس به معنى موضوعات و محمول واحد است ، پس مغنيست از آن ؛ و لهذا اين قسم دويم را به دو قسم منقسم نموده كه اين نحو حمل نموده ، و دو مثال ايراد كرده است و به اين عبارت گفته : « و ان كان الثّانى و هو أن تكون الجهة الوحده عارضة لجهة الكثرة ، فامّا أن تكون محمولات عارضة لموضوع واحد أو بالعكس - أى معروضات معروضه لمحمول واحد - و الأوّل كالكاتب و الضّاحك العارضين للانسان ، « 2 » الموضوع لهما ، فانّهما مشتركا فى أنّ كلّا منهما محمول على الانسان ، و المحموليّة المتحد « 3 » بينهما عارضة لهما ، خارجة عن حقيقتهما . و التّقرير على هذا الوجه أحسن من ان تجعل « 4 » جهة
هامش
( 1 ) . نخ : كذا فى شرح حاج محمود
( 2 ) . م : + و
( 3 ) . كذا
( 4 ) . الف : تجعل