است وجود كلّ بدون وجود اجزائش و اعمّ از آن نيز نخواهد بود . و الّا يافت مىشد در نوع ديگر مباين آن ، پس محتاج خواهد « 1 » بود آن ماهيّت به تمام مشترك ديگر كه حكمش قياس به اين جزء حكم تمام مشترك اوّل باشد ، و همچنين الى غير النّهاية ، پس لا بدّ مساوى آن ماهيّت خواهد بود ، و مميّز و فصل آن مىشود ، و اين بعض نوعيست كه مغاير اعتبار است ، و هذا هو المطلوب » . اين است آنچه از نسخهء حاج محمود كه نزد اين جانب بود مخرج شد ، ان شاء اللّه از نسخهء اصحّ اكمل شود ، فتأمّل !
و ملخّص آنچه معلوم شده در بيان تسلسل اين است كه فصل بايد مختصّ آن ماهيّت نوعى باشد ، و الّا اعم از آن خواهد بود ، و در ماهيّت ديگر يافت خواهد شد ، پس ما به الاشتراكى در بين خواهد بود كه آن جنس است و فصل مىخواهد كه ما به الامتياز باشد ، پس آن فصل اگر مختصّ اين جنس است فهو المطلوب ، و الّا آن نيز جنسى مىخواهد ، پس از اين قرار هر فصلى جنسى ، و هر جنسى فصلى خواهد داشت غير متناهى .
و در بعضى شروح متن اين نحو واقع است كه : هرگاه ثابت شد كه آنچه از براى آن جنس نيست فصل نيست لازم مىآيد كه تركيب عقلى / * الف / 42 / نباشد مگر از جنس و فصل ، از جهت آن كه اجزاء عقليّه اگر تمام مشترك است ميان ماهيّت خاصّى و نوع ديگر كه مخالف آن است در حقيقت ، پس آن جنس است ، از جهت آن كه
هامش
( 1 ) . نسخهها : خواهست