عود مىكند بحث تسلسل ، / * ب / 34 / و در ثانى نيز همچنين عود مىكند بحث از براى آن كه اجزاء زمان اگر بالذّات مقدّم و مؤخّر باشند مختلف الحقيقة خواهند بود ، پس زمان مركّب از آنات خواهد بود ، و اين نزد شما باطل است « 1 » .
مسألهء چهل و هفتم در اين است كه قديم را عدم جايز نيست
قال : و القديم لا يجوز عليه العدم لوجوبه بالذّات ، أو لاستناده اليه « 2 » .
[ ب - 45 ] قديم يعنى موجودى كه سابق بر آن عدم نمىباشد به سبق زمان جايز نيست بر آن عدم ، به جهت آن كه يا واجب بالذات است يا نه ، و و الجب بالذّات را عدم ممتنع است ، و الّا قلب لازم مىآيد از وجوب و امكان و ثانى را كه غير واجب بالذّات است جايز نيست كه مستند شود به مختار ، از جهت آن كه اثر مختار حادثى مىباشد كه معدوم بود از براى امتناع توجّه قصد ايجاد بر موجود ، پس واجب است استناد آن قديم به موجب ، و اين موجب اگر واجب است پس محال است عدمش ، ايضا عدم آنچه به آن مستند باشد . و اگر آن موجب ممكن است پس لا بدّ است كه منتهى شود به واجب بالذّات از براى استحاله دور و تسلسل . پس واجب است از دوام وجوب واجب دوام وجوب آنچه به آن مستند است به ايجاب .
هامش
( 1 ) . م : - است
( 2 ) . كشف المراد / 84