من حيث هو هو است ، يعنى بايد اوّل موجود را بدون قيد و لا به شرط اعتبار نمود تا امكان واحد على التعيين اين امور [ را ] داشته باشد . « 1 »
يعنى موجود بدون قيد وجوب يا امكان يا مقيّد به عدم اين هر دو با امكانشان . « 2 »
مسأله چهل و دويم در بحث از امكان است
قال : و الحكم على الممكن بامكان الوجود حكم على الماهيّة ، لا باعتبار العدم و الوجود « 3 » .
يعنى : حكم بر ممكن [ الف - 40 ] به امكان حكميست كه بر ماهيّت ممكنه است من حيث هى هى ، نه به اعتبار وجود يا عدم كه اگر با ملاحظه وجود باشد واجب خواهد بود ، و با ملاحظهء عدم ممتنع خواهد بود ، پس لا به شرط وجود و عدم بايد اعتبار نمود .
قال : ثمّ الامكان قد يكون آلة فى التعقّل ، و قد يكون معقولا باعتبار ذاته « 4 » .
بايد دانست اين را كه چيزى گاه معقول است به اعتبار ذات آن چيز كه موجود يا معدوم است ، و گاه آلت از براى غير مىشود و عاقل آن را آلت ملاحظهء غير مىگرداند ، مثلا صورت سماء را تعقّل مىكند گاهى كسى ، و منظورش آن است كه اين صورت آلت علم به سماء
هامش
( 1 ) . ن ، الف : - يعنى بايد . . . باشد
( 2 ) . ن : هر دو امكان
( 3 ) . كشف المراد / 76
( 4 ) . كشف المراد / 77