عرض به محلّش باشد ، البتّه تا حصول اين « 1 » مرابطه و مناسبت متحقّق شود ، از جهت آن كه « السّواد موجود » و « الانسان حيوان » هر دو حقّ است . و نيست حيوانيّت قائم به انسان قيام عرض . و اگر فرضا تغاير به اين نحو حمل مقتضى قيام احدهما به ديگرى به نحو مذكور باشد لازم نيست از قيام محمول به موضوع اعتبار عدم قيام محمول فى نفسه در اين موضوع ، تا بعد از حمل تحصيل حاصل لازم نيايد ، از جهت آن كه اين عدم قيام فى نفسه « 2 » اعتبار ديگريست زايد بر نفس محمول و موضوع ، و مجرّد اين قيام منشأ اين اعتبار نمىشود ، بلكه موضوع لا به شرط من حيث هى نه به اعتبار قيام محمول و نه به اعتبار عدم قيام محمول ملاحظه مىشود .
و حاج محمود در شرح خود نقل نموده كه : « جمهور اعتراف بر جواز حمل شىء بر نفس نمودهاند ، هرگاه مفيد فايده باشد . و در متن « و تأثير « 3 » المؤثّر فى الماهية و يلحقه وجود « 4 » » من بعد شرح و بيان اين حمل شىء بر نفس از تحقيق محقّقين و شرّاح مبيّن مىشود » .
قال : و اثبات الوجود للماهيّة لا يستدعى وجودها اوّلا « 5 » :
يعنى : حكما اتّفاق كردهاند كه صفت ثبوتيّه مقتضى آن است [ ب - 37 ] كه موصوف آن قبل از اتّصاف به اين صفت موجود باشد ، و
هامش
( 1 ) . ن : - اين
( 2 ) . ن : - فى نفسه
( 3 ) . م : تأثيره
( 4 ) . كذا . در متن تجريد / 120 : « و تأثيره فى الماهية و يلحقه وجوب لاحق »
( 5 ) . كشف المراد / 71