وجود تصوّرى فرضى در ذهن . پس جهت وجود و عدم مختلف است .
قال : و لهذا انقسم الموجود الى ثابت فى الذّهن و غير ثابت فيه ، و يحكم بينهما بالتّمايز ، و هو لا يستدعى الهويّة لكلّ من المتمايزين ، و لو فرض له هويّة لكان حكمها حكم الثّابت « 1 » .
يعنى : از براى اين كه عقل تصوّر جميع اشيا مىكند ، قسمت نموده موجود را به ثابت در ذهن و غير ثابت در ذهن . و اين مستلزم تصوّر غير ثابت در ذهن هست ، به جهت آن كه قضيه منفصله است ، و قضيّه منفصله مستدعى تصوّر طرفين هست . پس عقل تصوّر آنچه غير ثابت در ذهن است در ذهن مىكند ، و حكم به تمايز آنچه ثابت و آنچه ثابت نيست در ذهن با وجود تصوّر هر دو مىكند ، و اين حكم استدعاء هويّت از براى كلّ متمايزين نمىكند ، از جهت آن كه عقل تصوّر آنچه از براى آن هويّت در عقل نيست مىكند ، و حكم به آنچه از براى آن هويّت هست در عقل مىكند و ممكن است كه نزد عقل امرى به اعتبارى غير ثابت و به اعتبارى ثابت باشد ؛ و اگر هويّتى از براى امرى غير ثابت تصوّر شود حكم ثابت خواهد داشت .
قال : و اذا حكم الذّهن على الأمور الخارجيّة بمثلها وجب التّطابق فى صحيحه ، و الّا فلا يكون صحيحا الّا باعتبار مطابقته لما فى نفس الأمر ،
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 68 : « فحكم »