قال : و تأثير الماهيّة من حيث / * الف / 25 / هى هى فى الوجود غير معقول « 1 » .
جواب اعتراضيست بر دليلى كه ذكر كردهاند بر اين كه وجود واجب عين ماهيّتش است كه اگر زائد باشد صفت خواهد بود ، و صفت محتاج به موصوف است و محتاج به غير ممكن است ؛ پس وجود واجب ممكن است ، و هر ممكنى علّت مىخواهد ، و علّت اگر غير حقيقت او باشد پس محتاج به غير خواهد بود ؛ و اين محال است .
و اگر حقيقت واجب باشد آيا اين حقيقت مؤثّر در حال وجود است يا در حال عدم ؟
اگر در حال وجود است ، و آن وجود همين وجود است كه محتاج است . پس تقدّم شىء بر نفس مىشود . و اگر وجود ديگر است پس واجب موجود بدان وجود خواهد بود و كلام در آن وجود نيز چنين است كه اوّل گذشت ، پس لازم مىآيد تسلسل .
و اگر در حال عدم است اين نيز محال است ، از جهت آن كه معدوم محال است كه مؤثّر باشد . « 2 »
تقرير اعتراض آن است كه چه مىشود كه مؤثّر در وجود واجب بر تقدير احتياج به مؤثّر ماهيّت من حيث هى باشد نه ماهيّت من حيث الوجود يا من حيث العدم ، از جهت آن كه ماهيّت من حيث هى ليست الّا هى بدون اعتبار وجود مثل ممكن كه ماهيّت من حيث هى آن قابل وجود است من حيث هى بدون شرط وجود ديگر ، و الّا تسلسل
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 64 : حيث هى فى
( 2 ) . ن : - كه اگر زائد باشد