چون اجتماع هر دو و ارتفاع هر دو ممكن نيست ، پس گفته مىشود كه « هذا الشّيء إمّا قديم أو حادث » .
مسألهء سى و پنجم در خواصّ واجب است
و اوّل اين است : « 1 » قال : و من الوجوب الذّاتى و الغيرى « 2 »
مدخول « واو » عطف [ الف - 30 ] به لفظ « منهما » . يعنى : صادق مىآيد منفصله حقيقيّه از وجوب ذاتى و از وجوب غير ذاتى نيز پس گفته مىشود : « هذا الموجود إمّا واجب بالذّات أو بالغير » . پس اين از جمله خواص واجب است كه هرگاه چيزى واجب بالذّات باشد نمىشود كه واجب بالغير تواند شد آن چيز .
هرگاه دانستى اين را پس مىگوييم كه : منفصله حقيقيّه كه ممتنع است جمع و خلوّ آن ، صادق است بر موجود هرگاه اخذ كرده شود وجوب بالذّات و وجوب بالغير ، به اين نحو كه گفته شود : « موجود يا واجب بالذّات است يا واجب بالغير » از جهت آن كه صدق و كذب هر دو بر چيز واحد ممتنع است ، و اين از جهت آن است كه موجود يا مستغنيست از غير ، يا محتاج اليه است ، و واسطه ميانهء اينها نيست . و اوّل واجب بالذّات است ، و ثانى واجب بالغير است . و ممتنع است جمع ميان هر دو و رفع ميان هر دو ، و اين ظاهر است .
هامش
( 1 ) . ن : - و اول اين است
( 2 ) . كشف المراد / 61