عدم نباشد ، و حادث چيزيست كه سابق آن عدم باشد اول مسمّى به ذاتى است و ثانى مسمّى به زمانى « 1 » .
قال : و السّبق و مقابلاه امّا بالعليّة ، او بالطّبع ، أو بالزّمان ، أو بالرّتبة الحسية أو « 2 » العقليّة ، أو بالشرف ، أو بالذّات ، و الحصر استقرائى « 3 » .
چون ذكر نمود اين را كه قديم چيزيست كه سابق به آن غيرى يا عدم « 4 » نباشد « 5 » و محدث چيزيست كه سابق به آن غيرى يا عدم نباشد ، بنابر اختلاف در تفسير « 6 » ، واجب است بر مصنّف - رحمه اللّه - اين كه بيان كند اقسام تقدّم و سبق را و مقابل اين « 7 » هر دو را كه تأخّر و معيّت است [ ب - 27 ] . به اين نحو واقع است بيان اين مطلب در شرح علّامه - رحمه اللّه تعالى - و فرق ميان قسم تقدّم و سبق مستفاد مىشود ظاهرا از اين كلام علّامه - رحمه اللّه - به سبب ذكر لفظ هر دو با مقابل اينها به اين نحو : « اقسام التقدّم و السبق و مقابليه » فتأمّل « 8 » !
و « 9 » حكما ذكر نمودهاند كه اقسام تقدّم پنج است :
اوّل : تقدّم بالعليّة ، مثل حركت اصبع كه مقدّم است بر حركت خاتم كه ترتّب عقلى دارند كه بالعليّه است و حركت خاتم بدون
هامش
( 1 ) . ن : - اول . . . زمانى
( 2 ) . م : + و
( 3 ) . كشف المراد / 57
( 4 ) . ن : - يا عدم
( 5 ) . ن : بنابر اختلاف در تفسير
( 6 ) . ن ، الف : - بنابر اختلاف در تفسير
( 7 ) . م : آن
( 8 ) . از « به اين نحو . . . فتأمّل » در « م » خط خورده است .
( 9 ) . الف : - و