ماهيّت و وجود است - ثابت باشند ، پس لازم است كه مؤخّر باشد امكان در رتبه از وجود ، و اين خلاف فرض است ؛ از جهت آن كه گفتهاند محقّقين در امكان كه : « امكن فاحتاج الى المؤثّر ، فأوجده فوجد » ، ليكن ممكن است اين امكان مختصّ امكان ذاتى باشد يا آن كه در ذهن چنين مصوّر باشد .
و أيضا « امكان استعدادى » « تهيّؤ كمال » گفته شده ، و تهيّؤ را البته بايد موصوفى مقدّم باشد ، و تحقّق اين معنى در خارج نمىشود . و در شروح واقع شده كه اگر امكان ثبوتى باشد لازم است سبق وجود كلّ ممكن بر امكانش از جهت آن كه موصوف مقدّم مىباشد بر صفت ، و هرگاه ممكن مقدّم باشد بر امكان در وجود ، لازم است كه ممكن ، ممكن نباشد حال وجود و قبلش ؛ پس لازم مىآيد انقلاب ماهيّت از جهت آن كه امكان نسبيّت ميان ممكن و وجودش ، پس قبل از تحقّقش يا واجب يا ممتنع خواهد بود .
قال : و الفرق بين نفى الامكان و الامكان المنفى لا يستلزم ثبوته « 1 » .
جوابيست از استدلال ابى علىّ بن سينا بر ثبوت امكان ، او گفته است كه اگر امكان عدمى باشد ، فرق ميان نفى امكان شىء و امكان شىء منفى معدوم نخواهد بود ، از جهت آن كه عدميّات ممتاز نيستند .
و جواب آن است كه فرق است ميان نفى امكان و امكان امر
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 51