- رحمه اللّه - بر طريق تنبيه اشاره به آن نموده ، نه بر طريق استدلال . و گفته كه : امتناع اگر ثبوتى باشد لازم مىآيد امكان امر ممتنع از جهت آن كه ثبوت امتناع استدعاى ثبوت موصوف آن مىكند كه آن امر ممتنع است ، پس ممتنع ثابت خواهد بود ، و اين خلاف فرض است .
قال : و لو كان الامكان ثبوتيّا لزم سبق وجود كلّ ممكن على امكانه « 1 » .
اختلاف كردهاند ناس در اين كه امكان خاصّ آيا امر ثبوتيست يا نه . و تحرير اين مطلب چنان است كه : امكان گاهى نسبت به ماهيّت مأخوذ مىشود فى نفسها بدون قياس به وجود ، و اين امكانيست كه به ماهيّت راجع است ؛ و گاهى [ الف - 24 ] امكان اخذ مىشود نسبت به وجود نه به ماهيّت از جهت قرب و بعد از طرف عدم به سوى وجود ، و گفتهاند كه اين تهيّؤ كمال است ، و اين « امكان استعدادى » است .
اما امكان به معنى اوّل كه به ماهيّت باشد نسبتش ، پس محقّقون گفتهاند كه امر اعتباريست و من بعد بيان اين نحو أوضح در مسألهء سى و دويم خواهد آمد . امّا ثانى را ، پس اوايل گفتهاند كه از باب مقوله كيف و وجودى است ، و قابل شدّت و ضعف است . و حقّ اباى از اين معنى دارد .
و دليل بر عدم اين امكان استعدادى در خارج اين است كه اگر ثابت باشد در خارج يا امريست اضافى ميان دو چيز ، يا امر اضافى نيست ، و صاحب اضافه است ؛ پس لازم مىآيد كه مضافين - آن كه
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 51