فصل سيم [ در علم قيام ]
در علم قيام ؛ و علم قيام پيش متصوفه آنست كه بنده در جميع حركات و سكنات ظاهره و باطنه حق را بر خود مطلع بيند و در كل أحوال و أقوال و أفعال او را رقيب خود داند ، و اين اصطلاح مستنبط از معنى اين آيتست كه : أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت ، و نشان اينمعنى آنست كه بنده دائما ظاهر و باطن خود را به حليهء آداب موافقت أحكام الهى آراسته دارد ، و از كسوت مخالفت او منخلع گرداند .
بر مثال بندهء كه او را سيدى نافذ الأمر صاحب هيبت بحكمى مخصوص امر كند و از چيزى نهى فرمايد و خود بايستد و مراقبه أحوال او كند و بنده بر مراقبه و قيام او مطلع باشد بيشك در محافظت و مراعات نظر سيد و موافقت حكم او هر چه تواند از دقايق احتياط و حضور بتقديم رساند ، و البته نخواهد كه او را در هيئت مخالفت بيند إلا در صورت موافقت .
و اين علم عزيز است و بغايت نافع هر كه آن را شعار باطن خود سازد از جمله مقامات شريفه و أحوال سيئه محفوظ گردد .
و سهل بن عبد اللّه تستري ( ره ) مريدان را بيشتر به اين علم وصيت كردى و گفتى از چهار چيز خالى و غافل مباشيد : يكى علم قيام كه حق را در همه احوال بر خود مشاهده و مطلع بينيد ، دوم دوام ملازمت عبوديت كه پيوسته خود را در مواقف عبوديت او موقوف داريد ، سيم دوام استعانت از حضرت عزت بر توفيق ايندو معنى ، چهارم استمرار صبر برين سه چيز تا بوقت ممات ، چه خير دنيا و آخرت و سعادت سر و علانيه درين چهار چيز مندرج است .
و نيز گفته استكه علم قيام ذكر دلست در وقت حركات جوارح و عزايم قلوب و همم مر قيام و شهود حق را بر خود تا آن حركت و عزيمت بر وفق مامور به بود و بر خلاف منهى و اين ذكر را ذكر فريضه خوانده است و ذكر زبان را ذكر فضيلت .