و شك نيست در آن كه چون سالك صادق بجذبهء ارادات از قعر طبيعت روى به فضاى شريعت نهد ، و به قدم صدق جاده طريقت بر قانون مجاهده و رياضت بشمرد ، از هر حجاب از حجب هفتاد هزارگانه كه گذر كند او را ديدهء مناسب آن گشاده شود و احوال آنمقام مكاشف نظر او گردد ، و به قدر رفع حجاب و صفاى عقل معانى معقول روى نمايد ، و باسرار معقولات واقف شود ، و آن را كشف نظرى خوانند ، و بر او زياده اعتمادى نباشد ، چه هر چه در نظر آيد تا در قدم نيايد اعتماد را نشايد .
و اكثر فلاسفه كه همت بر تجريد عقل و ادراك معقولات گماشتند و عمر در آن صرف كردهاند در اينمقام بماندند ، و آن را وصول به مقصد حقيقى شمردند ، و بحقيقت چون مقصود اصلى نشناختند از شواهد دگر مدركات محروم افتادند و انكار آن كرده در مرتبه ضلالت گم گشتند فضلوا من قبل و اضلوا كثيرا .
و چون از كشف معقولات عبور افتاد مكاشفات قلبى پديد آمد كه آن را كشف شهودى خوانند ؛ و اينجا انوار مختلف كشف شود ، و بعد از آن مكاشفات سرى كه آن را كشف الهامى خوانند ، و در اينمقام اسرار آفرينش و حكمت وجود هر چيز ظاهر و مكشوف گردد .
و بعد از آن مكاشفات روحى كه آن را كشف روحى خوانند روى نمايد ، و در مبادى اينمقام درجات جنان و شواهد رضوان و مشاهدهء ملائكه و مكالمه با ايشان كشف شود .
و چون روح به كلى صاف گردد ، و از كدورات جسمانى صقالت يابد عوالم نامتناهى مكشوف شود ؛ و دايرهء ازل و ابد نصب ديده گردد ، و حجاب زمان و مكان برخيزد ، چنان كه از ابتداء آفرينش موجودات و مراتب آن كشف نظر او شود ، و هر آنچه در زمان مستقبل خواهد بود معاينه بيند ، و رسول صلّى اللّه عليه و آله از اينجا فرمود : كه لا ترفعوا رؤوسكم فانى اريكم من امامى و من خلفى .
و بيشتر خرق عادات كه آن را كرامات گويند از اشراف بر خواطر و اطلاع
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — صفحة 63
مساهمون: أبو الحسن الشعراني
ص٦٣