همچنان متصاعد شود اگر بطبقه بارده رسد و برودتى شديد مصادف او نشود بسبب برودت طبقه بارده متكاثف و مجتمع گردد و متقاطر شود و آن باران باشد .
و اگر برودتى شديد مصادف او شود چنان كه بجميع اجزاى آن بخار پيش از اجتماع آن برسد برف شود و فرود آيد ، و اگر بعد از اجتماع آن برسد منجمد شود و در نزول بواسطه شدت حركت مستدير گردد و آن تگرگ شود ، و اگر برودت مصادف او نشود و بخار بسيار باشد ضباب شود .
و اگر اندك باشد و سرماى شب به دو رسد و آن سرما قوى نباشد متكاثف شود باران نرم گردد كه آن را طل خوانند و فرود آيد ، و اگر سرماى شب قوىتر باشد همچنانكه منجمد شود و ضعيفتر فرود آيد كه آن را شبنم خوانند ، و اگر منجمد نشود همچنان در هوا بماند .
و اگر شعاع آفتاب بر زمين خشك افتد حرارت او در آن زمين اثر كند و بسبب آنحرارت آنچه مستخن شده باشد متصاعد شود ، و كاه باشد كه بعضى از آن آتش گردد و چون هواى متسخن با اجزاى ارضى متسخنه كه آن مجموع را دخان خوانند متصاعد شود ببخار مختلط گردد ، و هر دو با هم بطبقه بارده رسند آن بخار سحاب گردد ، و دخان درو محتبس شود و حينئذ آندخان اگر بر همين طبيعت متسخنه بماند بواسطهء حرارت طلب صعود كند و سحاب را بعنف پاره كند از آنجا رعد حادث شود ، و مراد برعد آوازى است كه بسبب قرع حادث شود .
و اگر بر همان طبيعت باقى نماند بلكه بارد شود به ضرورت ثقيلگردد و بواسطه ثقل طلب نزول كند و ابر را پاره گرداند و از آن نيز رعد حادث شود و اگر حركتى شديد و محاكتى قوى او را حاصلشود سخن او زياده شود چنان كه مستعد قبول صورت نارى گردد پس اگر غليظ نباشد برق حادث شود و اگر غليظ بود صاعقه و قانا اللّه منهما .
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — صفحة 538
مساهمون: أبو الحسن الشعراني
ص٥٣٨