شَيْءٍ شَهِيدٌ
.
فصل دهم [ در كيفيت صدور اثر از او ]
در كيفيت صدور اثر ازو ، جمهور حكما برآنند كه آثار مختلفه بيواسطه ازو صادر نتواند شد ، چه اگر ازو دو چيز صادر شود مصدريت هر يكى غير مصدريت ديگرى بود چه مفهوم او از جهة صدور احدى غير مفهوم او بود از جهة صدور آن ديگر ازو .
و حينئذ اگر اين دو مصدريت يا احدى در او داخل باشد تركيب در واجب لازم آيد ، و اگر خارج باشد بناچار معلول ذات او باشد چه لوازم از مقتضيات ملزومات بود و حينئذ نقل سخن كنيم با مصدريت ايشان و تسلسل لازم آيد .
و اگر احدى نفس او باشد و ديگرى خارج هم محال است چه خارج او لازم او بود و مصدريت او اگر داخل بود تركيب و اگر خارج بود تسلسل .
و اين ضعيف است چه كون الشيء مصدر الشيء امريست اضافي و امور اضافى از اعتبارات عقلى و حينئذ اگر خارج باشد تسلسل لازم نيايد .
و نيز اگر اين برهان صحيح باشد بايد كه از واجب هيچ چيز صادر نشود چه مصدريت اومر آن چيز را اگر داخل بود ازو تركيب لازم آيد و اگر خارج تسلسل
و نقلست كه بهمنيار از حكماى مجوس بشيخ ابو على سينا نوشت و ازو در اين باب التماس برهان قاطع كرد ، شيخ در جواب او نوشت كه واجب بلكه مطلق بسيط حقيقى اگر مصدر دو چيز بود اجتماع نقيضين لازم آيد چه اگر ازو دو چيز صادر شود فرض كنيم كه الف است و باء از آن حيثيت كه الف ازو واجب بود از آن حيثيت باء ازو واجب نبود از براى آنكه ب ليس ا است و ليس ا عدم ا است پس اگر ب از او واجب باشد از آن حيثيت كه ا ازو واجب بود تناقض لازم آيد ، چه وجوب صدور چيزى با وجوب عدم صدور ازو تناقض باشد .
چون مكتوب ببهمنيار رسيد گفت از آنچه او ذكر كرد صدور ازو با ليس ا لازم آيد نه صدور ا با عدم صدور ا