صادق باشد بدون ايجاب ، اما وقتى كه موضوع موجود باشد ايشان هر دو متلازم باشند .
بحث پنجم [ در قضاياى موجهه ]
در قضاياى موجهه ، بدانكه اگر در قضيه متعرض نسبتى كه محمول را با موضوع في نفس الامر ثابت است شده باشند آن قضيه را موجهه و منوعه و رباعيه خوانند همچو كل انسان حيوان .
و قضاياى موجهه كه منطقيان در عكوس و تناقض و اختلاطات اعتبار كردهاند سيزده است .
پنج از آن جمله ضروريه است يكى ضروريه مطلقه چنان كه كل انسان بالضرورة حيوان ، دوم مشروطه عامه چنان كه كل متحرك متغير بالضرورة مادام متحركا ، سيم مشروطهء خاصه و آن مشروطه عامه است با قيد لا دوام ، و در هر قضيه كه لا دوام ذكر كنند آن قضيه مركبه باشد چه لا دوام اشاره است بقضيهء مطلقه اگر جزو اول موجبه باشد لا دوام اشاره بود بسالبهء مطلقه ، و اگر جزو اول سالبه باشد لا دوام اشاره بود بموجبهء مطلقه ، چهارم وقتيه همچو كل قمر منخسف بالضرورة وقت حيلولة الأرض بينه و بين الشمس لا دائما ، پنجم منتشره همچو كل انسان متنفس بالضرورة وقتا ما لا دائما .
و سه از آن جمله دائمه يكى دائمهء مطلقه همچو كل زنجى اسود دائما ، دويم عرفيهء عامه همچو كل خمر مسكر مادام خمرا ، سيم عرفيهء خاصه و آن عرفيه عامه است مقيد بلا دوام .
و سه ديگر مطلقه اول مطلقهء عامه چنان كه كل انسان ضاحك بالفعل ، دويم وجوديهء لا دائمه و آن مطلقهء عامه است مقيّد بلا دوام ، سيم وجوديه لا ضروريه و آن مطلقهء عامه است مقيد بلا ضرورت چنان كه كل انسان ضاحك بالفعل لا بالضرورة ، و لا ضرورة اشارتست بممكنه عامه