عمارت عقار كسى را كه قوى و جلد و كار كنتر باشد ، و از براى رعى و محافظت چهار پايان كسى را كه قوى دل و بلند آواز و كم خواب بود .
و بندگان بحسب طريقت سه صنفاند :
يكى حر بالطبع و او را همچو اولاد نگاه بايد داشت و بر تعليم و ادب تحريص فرمود دويم عبد بالطبع و او را همچو دواب و مواشى كار بايد فرمود و مرتاض گردانيد سيم عبد شهوت و او را به قدر ضرورت بمشتهى بايد رسانيد و به استهانت و استخفاف كار فرمود .
و در خصايص اهل اقليم آورده كه عرب بنطق و فصاحت و دها از ساير اصناف ممتاز باشد أما طبع ايشان بجفا و شهوت مايل بود ، و عجم بعقل و سياست و ذكاء و نظافت و زيركى ممتاز باشند أما در طبيعت اخلاق ايشان احتيال و حرص بيشتر بود ، و ترك بشجاعت و خدمات شايسته و حسن منظر ممتاز باشند و بغدر و قساوت قلب و بيحفاظى موسوم ، و روم بوفا و امانت و تردد كفايت ممتاز باشند و ببخل و لوم موسوم ، و هند به قوت حدس و وهم ممتاز باشند و بعجب و مكر و بدبينى موسوم و اين معنى از تجربه مستفاد است .
بسم الله الرحمن الرحيم
فن سيم از مقاله اولى از قسم دويم از كتاب نفايس الفنون علم سياست مدن
كه آن عبارتست از معرفت كيفيت نظر در قوانينى كه مقتضى مصلحت عموم بود از آنجهت كه بتعاون متوجه باشند بكمال حقيقى و اين علم را حكمت مدنى نيز خوانند ، و ما آنچه در اين صناعت مطلوب بود در شش فصل ياد كنيم :