بسيار دارد و جمعى از فضلا تدوين آن كردهاند ليكن ما از آن جمله هفتاد و پنج مثال بر ترتيب حروف تهجى ايراد كنيم
بر حرف الف
( 1 ) قال زيد سمعت صاحب بكر * قائل قد وقعت في اللاواء
قيل و قال و مقال همه اسمند از قول چنان كه در حديث آمده است كه : نهى عن القيل و القال ، و قال منصوبست بسمعت ، و صاح منادى مرخم و با كه اكنون بصاح متصل است حرف جر است و حق آن بود كه ببكر متصل بودى و قائل خبر مبتداى محذوف است ، و فى امر است از وفى يفى ، و اللاواء مبتداست ، و ببكر خبر مقدم ، و تقدير بيت چنين باشد كه : سمعت قول زيد يا صاح ببكر اللاوآء و هو قائل قد وقعت فيه
( 2 ) يا صاحب ملك الفواد عشية * زار الحبيب بها خليل ناء
لما بدا لم أدر بدر و جنة * ام وجه من اهواه طرفى راء
صاح مناداى مرخمست و بن امر است از بان يبين ، و خليل فاعل ملك است و ناء صفت اوست و تقدير بيت چنين باشد كه يا صاح بن ملك خليل ناء الفؤاد عشية زار الحبيب بها
و بدر و جنة منصوبست براء نه بلم ادر چه بدر استفهام است و تقدير چنين باشد كه ابدر و جنة بدليل آنكه گفت ام وجه من اهوى و ما قبل استفهام در ما بعد او عمل نكند چنان كه در : سيعلم الذين ظلموا اى منقلب ينقلبون ، اى منقلب منصوبست به ينقلبون دون سيعلم
( 3 ) ان هند الجميلة الحسناء * و أى من اتبعت ( أضمرت خ ل ) بوعدوفا
ان امر مخاطبهء مونث است با نون تأكيد ثقيله از وان يان بمعنى وعديعد و هند مناداى مفرد معرفه است حرف نداى محذوف و در الجميلة و الحسناء رفع جايز است تا صفت هند باشد حمل بر ظاهر و نصب جايز باشد حمل بر محل و روايت نصب است و شايد كه الجميلة صفت هند باشد و الحسناء مفعول ان باشد و موصوف او محذوف ، و الحسناء صفة او و تقدير چنين باشد كه عدن يا هند المرئة الجميلة الحسناء و وأى مصدر ان باشد كه