( 1 ) روباه آن كسانند كه به نام دين نان مىخورند ، و آنچه بر زبان مىرانند در دل ندارند . سگ آن است كه در روى مردمان پارس مىكند ، و همه از ترس زبانش به اكرام او مىپردازند . خوك نامردان و همانندان ايشانند كه به انجام دادن هر كار زشت و ناپسندى پاسخ مثبت مىدهند . و اما گوسفند ، آن كسانند كه پشمهاى ايشان را مىكنند و گوشتهاشان را مىخورند و استخوانهاشان را مىشكنند . و آيا گوسفند ، در ميان شير و گرگ و روباه و سگ و خوك چه مىتواند كرد ؟ اين تعاليم انسانى عالى - به صورتى نمادين - اجتماع تكاثرى سرمايه دارى خورندهء ضعيفان را در برابر ما مجسّم مىسازد ، اجتماعى كه بر آن روابط آكل و مأكول اقتصادى حكمفرماست . و تعبير « در زمان ما » ، اشارهء به زمان آن امام بزرگ است كه موج ستم و بيداد و فجور و تزوير و فشار آن را در ميان گرفته بود . و اين چگونگى همهء جامعه ها و زمانهايى را شامل مىشود كه روابط فاسد و پيوندهاى ظالمانه و بهره كشانه بر آنها حكومت كند ، و بر گرد محور فزونخواهى مال و سگ صفتى در طلب آن بچرخد . و حاكميّت مبارزه با سرمايه داران متعدّى را جدّى نگيرد ، و متكاثران و سودپرستان به منافع دلخواه برسند ، و مانند زنبوران عسل به دنبال ملكهء خود ( مال -
المال يعسوب الفجّار ) « 1 »
باشند ، و از داعيان حق و انسانيّت و عدل ( أنا يعسوب المؤمنين ) « 2 » بگريزند . بنا بر اين ، خصوصيّات جامعه هاى فاسد و صالح ، در زمانهاى متفاوت ، مشابه و نزديك به يك ديگر است ، هر چند شكلها و زمانهاى آنها و نامها متفاوت باشد . پس تعبير « زمان ما » در كلام امام سجّاد « ع » ، هر زمانى را شامل مىشود كه نشانه هاى چون نشانه هاى آن زمان داشته باشد . و اينك شرح مختصرى در بارهء حديث :
در اين حديث افراد جامعه به حاكم و محكوم ( آكل و مأكول
هامش
« 1 » . « نهج البلاغه » / 1236 ؛ « عبده » 3 / 229 .
« 2 » . « نهج البلاغه » / 1236 ؛ « عبده » 3 / 229 .