بود و طبع نظمى داشت و پادشاه هفت اقليم . تاريخ ولادت و تاريخ جلوس او « ظل اللّه » « 1 » است . « 2 » مفصّل احوالش در تاريخ عالمآرا مسطور است . منه :
به ياد قامتى در پاى سروى گريه سر كردم * چو مژگان برگ نرگس را به آب ديده تر كردم
عيشى يزدى
مير عيشى يزدى شاگرد مولانا وحشى است . منه :
ماه نو را به ابرويت سنجيد * بحث كج را جواب خاموشى است
*
لب خندان او گل در گريبان سخن دارد * به رنگ غنچهء گل صد زبان در يك دهن دارد
عارف حسينى
حكيم سراج الدّين حسينى عارف تخلّص در خدمت اكبر پادشاه بود . ديوانش قريب هشت و نه هزار بيت است . « 3 » منه :
لب خشك است يا سرشك تر است * هرچه در ديرگاه خشك و تر است
اندر اين دير چارديوارى * در و ديوار دشمن هنر است
عبد اللّه جابرى
ميرزا عبد اللّه جابرى پسر ميرزا سليمان وزير ايران بود . منه :
بىيارترم گرچه وفادارترم * آزردهترم گرچه كمآزارترم
با هركه وفا ز مردمى بيش كنم * سبحان اللّه به چشم او خوارترم « 4 »
على اكبر شاهى
از مقرّبان اكبر پادشاه بود . در سنهء 1052 همراه جهانگير پادشاه در بلدهء اجمير رفته هنگام
هامش
( 1 ) . برابر است با سال 996 ه . ق .
( 2 ) . دهخدا : شاه عبّاس كبير ، فرزند سلطان محمّد صفوى معروف به خدابنده فرزند بزرگ شاه طهماسب اوّل ، مادر وى خير النّساء بيگم دختر مير عبد اللّه خان والى مازندران بود . به سال 978 در هرات متولّد شد و به سال 996 در سن شانزده سالگى سلطنت يافت . او در سال 1007 پايتخت خود را به اصفهان انتقال داد . به سال 1038 در مازندران درگذشت . جنازهاش را به كاشان برده دفن كردند .
( 3 ) . دهخدا : عارف ايگى ، سراج حسن بن غياث الدّين على ، معروف به حكيم عارف . پدرش از كلانتران قصبهء ايگ ( ايجه ) بود . او به سال 976 متولّد شد . در زمان اكبر پادشاه به هندوستان رفته و در عظيمآباد ساكن گشت . به سال 1035 در بنگاله درگذشت . ديوان اشعارش شامل 2000 بيت است . يك مثنوى به نام اندرزنامه حاوى 2300 بيت دارد .
( 4 ) . بيتى ديگر از روز روشن 528 :فراق يك شبه اى دوست قصد جانم كرد * ببين كه يك شبه هجرت چه ناتوانم كرد