كارى مكن كه وحشت رشكم فزون شود * صيدى چو من ز دام وفايت برون شود
بهايى عاملى
شيخ بهاء الدّين بهايى تخلّص ، خلف شيخ حسين بن عبد الصّمد جيعى است و جيعه قريهاى است از قراى جبل عامل و ملّاى مذكور علم معقول از ملّا عبد اللّه يزدى و علم رياضى از ملّا على مذهّب و علم طب از عماد الدّين محمود تلمّذ نموده سرآمد افاضل شد . عروة الوثقى و شرح الشّرح در هيأت و خلاصة الحساب و نان و حلوا و غيرهم از مصنّفات فايقهء اوست . در عهد شاه عبّاس ماضى بس به عزّت و حرمت مىگذرانيد . استاد غرّاست . « 1 » وى راست :
شور رسطاليس و شور بو على * كى شفا گفته نبى اى مقبلى
شور مؤمن را شفا گفت اى قرين * سرور عالم شه دنيا و دين
دل كه خالى شد ز فكر آن نگار * سنگ استنجاى شيطانى شمار
فكر كم لو كان فى غير الحبيب * ما لكم عن نشأة الاخرى نصيب
*
تا سرو قباپوش تو را ديدهام امروز * در پيرهن از ذوق نگنجيدهام امروز
هشيارىام افتاده به فرداى قيامت * زان باده كه از دست تو نوشيدهام امروز
*
مضى فى غفلة عمرى كذلك يذهب الباقى * « أدر كأسا و ناولها ألا يا أيها السّاقى »
شراب عشق مىسازد تو را از كار خود آگه * به تدقيقات مشّايى نه تحقيقات اشراقى
*
تا منزل آدمى سراى دنياست * كارش همه جرم ، كار حق جمله عطاست
خوش باش كه آن سرا چنين خواهد بود * سالى كه نكوست از بهارش پيداست
هامش
طالبان راه خدا ابواب فيض مفتوح ساخت . در جمادى الآخر سنهء 1012 به عمر چهل سالگى درگذشت . از اوست :مىگذشتم ز غم آسوده كه ناگه ز كمين * عالم آشوب نگاهى سرِ را هم بگرفت*در راه خدا جمله ادب بايد بود * تا جان باقى است در طلب بايد بود
دريا دريا اگر به كامت ريزند * كم بايد كرد و خشك لب بايد بود( 1 ) . روز روشن 121 : بهاء الدّين محمّد عاملى خلف ملّا شيخ حسين بن ملّا عبد الصّمد ، از جبل عامل برخاسته و تفسير و حديث و فقه از پدر خود آموخته و علوم معقول از ملّا عبد اللّه هروى و ملّا على و ملّا افضل و حكيم صدر الشّريعهء گيلانى و حكيم عماد الدّين محمود اكتساب كرد . او به منصب شيخ الاسلامى و اجراى امور شرعيه از حضور شاه طهماسب صفوى مأمور گرديد ولى به جاذبهء شوق ترك و تجريد اختيار كرد و به لباس درويشان درآمده به حج و زيارت قدم برداشت . مدّتى در حجاز و عراق و شام و مصر گذراند . شاه عبّاس به او اعتقادى داشت و ميان وى و مير محمّد باقر داماد ، مناظره و مطارحه برقرار بود . وفاتش روز شنبه دوازدهم شوال سنهء 1030 واقع شده و برطبق وصيّتش نعش او از اصفهان به مشهد مقدّس برده بر زمين سپردند .
دهخدا : در سال 953 در بعلبك متولّد شد . پدرش عزّ الدين حسين در سال 966 به ايران مهاجرت كرد . بهاء الدّين در ايران نشأت يافت . به سال 1031 در اصفهان درگذشت . جنازهء او را به مشهد انتقال دادند و در پايين پا دفن كردند . تأليفاتى به فارسى و عربى دارد .