بهاء الدّين نقشبند
حضرت بهاء الدّين نقشبند ، « 1 »
در ثنايش « 2 » ز ارجمندىها * كوتهى مىكند بلندىها
در شهر محرّم سنهء 718 به وجود آمده و تعليم آداب طريقت به حسب صورت از سيّد امير كلال گرفته و از روى معنى اويسى بود و فيض باطن از روح خواجه عبد الخالق غجدوانى قدّس سرّه داشت . گويند خواجه بهاء الدّين غلام و كنيزك نمىگرفت . مردمان باعث آن پرسيدند . گفت : بندگى با خواجگى راست نيايد و او را پرسيدند كه سلسلهء شما به كجا مىرسد ؟ گفت : كسى از سلسله به جايى نمىرسد . طريق ما عروهء وثقاى متابعت رسول مقبول الانام و اقتداء آل و اصحاب كرام است .
آخر الامر شب دوشنبه ربيع الاوّل سنهء احدى و تسعين و سبع مائه ( 791 ) داعى حق را لبّيك اجابت گفت . « قصر عرفان » تاريخ وفات اوست . « 3 » منه :
اى دل ، به قضاى ايزدى راضى باش * نى در پى مستقبل و [ نى ] ماضى باش
رزق تو يكى بود ، تو ده مىطلبى * پس ده به تو كى دهند ، خود قاضى باش
برهان
مولانا يوسف برهان تخلّص ، از اقرباى شيخ احمد جامى و از بزرگان نامى بود . « 4 » منه :
رسيد موسم شادىّ و ذوق و عيش و طرب * اگر گدا به مراد دلى رسد چه عجب
بصير سمرقندى
شيخ نور الدّين بصير تخلّص سمرقندى ، از امير تيمور مقدّم است . « 5 » منه :
هامش
( 1 ) . ريحانة الادب 1 / 294 : بهاء الدّين محمّد بن محمّد بخارى ، از اكابر عرفاى قرن هشتم هجرى و مؤسّس طريقت نقشبنديه است .
خواجه علاء الدّين عطّار و خواجه محمّد پارسا از مريدان اويند . كتاب دليل العاشقين در تصوّف و كتاب حياتنامه در وعظ و نصيحت از اوست . به سال 790 يا 791 در مولد خويش ديه قصر عارفان ، از توابع بخارا درگذشت .
( 2 ) . متن : در ستايش . تصحيح شد .
( 3 ) . نفحات الانس 388 : بهاء الدّين سفارش كرد كه اين بيت در پيش جنازهاش خوانده شود :مفلسانيم آمده در كوى تو * شىء اللّه از جمال روى تو( 4 ) . مجالس النّفايس 42 : در فن موسيقى تبحّر داشته و بيشتر به شعر خود موسيقى مىبست . امير عليشير در موسيقى شاگرد وى بود . مدفن او در حظيرهء شيخ جامى در جام واقع است .
دهخدا : يكى از شاعران ايران و از خويشاوندان احمد جامى بود . در فن موسيقى مهارت تمام داشت و اكثر اشعار خود را با آهنگ موسيقى تطبيق مىكرد . دولتشاه صاحب تذكرهء معروف ، فنّ موسيقى را از او فراگرفت .
( 5 ) . روز روشن 113 : قاضى نور الدّين بصير از مسندآرايان معرفت و طريقت بود . از اوست :سر به راه عشق و رو در كوى او خواهم نهاد * عاقبت سر در سر اين آرزو خواهم نهاد*هرگز نكنم ياد تو و زار نگريم * كم ياد كنم از تو كه بسيار نگريم