در كلمات الشّعرا است كه شيدا روزى در مجمع شعرا نشسته بود كه اظهرى نيز در آنجا حاضر شد . بيت دوم مذكور را كه تازه گفته بود خواند . ملّا شيدا گفت كه مثل هندى مشهور است كه زن نابينا را خداحافظ است . اظهرى بسيار ناخوش شد . مىگويم كه بيت مذكور در بياض ميرزا صائب به نام مظهرى مرقوم است و اللّه عالم بحقيقت الحال . ايضا از اوست :
اى دل چو بود عاريتى عمر عزيز * زنهار كه صرفش مكن الّا به دو چيز
يا مهر نگارى كه پسنديده بود * يا صحبت يارى كه بود اهل تميز
احولى سيستانى « 1 »
مهر در عهدت چنان كم شد كه باور مىكنم * گر كسى گويد كه با يوسف زليخا دشمن است
امانى
ميرزا عبد اللّه امانى تخلّص ، در خدمت محمّد سعيد مير جمله بود . ديوانش قريب ده هزار بيت است . « 2 » هذا منه :
آن را كه هميشه خصمى خويشتن « 3 » است * پيوسته قباى غيرتش « 4 » زيب تن است
آنكس كه به التفات دنيا نازد * مردى است كه شوكتش به « 5 » پهلوى زن است « 6 »
هامش
( 1 ) . كاروان هند 1 / 22 : به نقل از عرفات العاشقين ، اين شاعر بعدها بسمل تخلّص مىكرد و صاحب عرفات او را در سيستان ملاقات كرده . وى به سال 1024 ه . ق . به هند رفته است .
فخر الزمان قزوينى گويد : آنچه از طبيعت او وارد شده ، در نعت سيد المرسلين ( ص ) و منقبت امير المؤمنين ( ع ) است . همين نويسنده در كشمير او را در سال 1026 ديده درحالىكه شاعر در سن 50 سالگى بوده است . از اوست :لب تو در شكر از جوش خنده شور انداخت * رخ تو گردهء خورشيد در تنور انداخت
كدام سرو ز قامت قيامتانگيز است * كه رستخيز در آسودگان گور انداخت
به تحفه نكهت گل سوى جيب او مىبرد * گرفت زلف ز دست نسيم و دور انداخت
دل ار به جنبش ابرو نمىدهى چه عجب * كه زد نشانه چو تير از كمان ز دور انداخت( 2 ) . كاروان هند 1 / 106 ، به نقل از نصرآبادى : به هند رفته با ثروتى به اصفهان برگشت و در آنجا درگذشت . از اوست :
در فوت علّامى مير محمّد باقر داماد گفته :فغان از جور اين چرخ جفاكيش * كه زو گردد دل هر شاد ، ناشاد
ز اولاد نبى داناى عصرى * كه مثلش مادر ايّام كمزاد
محمّد باقر داماد كز وى * عروس فضل و دانش بود دلشاد
خرد از ماتمش گريان شد و گفت * « عروس علم و دين را مرد ، داماد »( 1041 ه . ق . )
دهخدا : امانى كرمانى ، ملّا عبد اللّه ، متخلّص به گويا از شاعران قرن يازدهم هجرى بود . به هندوستان رفت و در نزد مير جملهء شهرستانى تقرّب يافت و مكنتى به هم رسانيد و به اصفهان رفت . ديوانش شامل ده هزار بيت است .
( 3 ) . دهخدا : خويش فن .
( 4 ) . دهخدا : عشرتش .
( 5 ) . دهخدا : ز .
( 6 ) . متن : شوكتش پهلوى دل است . تصحيح شد .