كامل الاستعداد است و كتاب افق المبين و غيره مطلع آفتاب كمال اوست . در سنهء 1040 « 1 » از اين جهان ارتحال نموده . « 2 » منه :
هيچكس منكر جمال تو نيست * نيست حاجت كه خط برون آرى
*
اى ختم رسل ، دو كون پيرايهء توست * افلاك يكى منبر نه پايهء توست
گر شخص تو را سايه نيفتد چه عجب * تو نورى و آفتاب در سايهء توست
الهى قمى ( يزدى )
حكيم صدر الدّين الهى تخلّص ، ولد ميرزا محمّد حكيم است . مولدش بلدهء قم است و در يزد نشو و نما يافته و در هندوستان آمده از حضور جهانگير پادشاه ، مسيح الزّمانى خطاب يافته . « 3 » منه :
دانهء پنبه چو بر خاك فتد خون گريد * دوربين است مگر ديدهء باغ دل ما
*
كمقدر نىام ، قيمتم « 4 » افزون ز شمار است * گويى ثمر پيشرس باغ جهانم
امين كاشانى
محمّد امين كوسج كاشانى در همان عصر بود . « 5 » منه :
هامش
( 1 ) . فرهنگ سخنوران : 1041 .
( 2 ) . آتشكدهء آذر 173 : وجه تسميهء ايشان به داماد ، به اين دليل است كه وى فرزند مير شمس الدّين ، داماد شيخ عبد الخالق عاملى بود ، لذا به اين لقب مشهور شد . از اوست :اى حورنژاد ، هرچه بادا بادا * خواهم ز تو داد ، هرچه بادا بادا
دل مىتپدم به سينه آيا چه شود * دوريت مباد ، هرچه بادا باداروز روشن 51 : مير شمس الدّين ، داماد ملّا عبد العال مجتهد در عهد شاه عبّاس بوده و لذا فرزند وى سيّد الحكما اشراق به داماد مشهور شد . از اوست :دگر ز مهر بتى ، دل به قصد كين من است * سپاه فتنه دگرباره در كمين من است
غمى كه شادى عالم به او خراج دهد * سرير سلطنتش خاطر حزين من است*دل عادت چشم جنگجوى تو گرفت * جان كرد هزيمت ، سر كوى تو گرفت
گفتم كه خط تو جانب من گيرد * آن هم طرف روى نكوى تو گرفت( 3 ) . در كاروان هند 1 / 89 ، اين شاعر به نام الهى شيرازى فرزند حكيم فخر الدّين محمّد آمده . او در عهد شاه طهماسب صفوى سرآمد اطباى عصر بود و به اتّفاق حكيم ركناى مسيح كاشى به هند رفت ( 1011 ه . ق . ) . معلومات پزشكى را در نزد حكيم على گيلانى تكميل كرد و در عهد شاهجهان به خطاب مسيح الزّمان مكرّم شد و به سال 1060 در كشمير درگذشت . ( اشعار بسيارى از وى در كاروان هند آمده است . )
دهخدا : الهى كاشانى ، حكيم صدر الدّين مسيح الزّمان ، از پزشكان عهد جهانگير پادشاه بود كه در نزد وى مقرّب شد . از هند به سفر حج رفت و پس از مراجعت ، در حدود سال 1032 درگذشت .
( 4 ) . متن : كمقدريم و قيمتم . تصحيح قياسى .
( 5 ) . آتشكدهء آذر 247 : از اكابرزادگان و كلانتران كاشان است . از اوست :