باب بيست و سوم از قسم دوم در بيان مكارم اخلاق و محاسن سير « 1 »
[ مقدمه ]
به نزديك حكما و علما كه خورشيد مشرق علم و حكمت عرصهء ضمير ايشان را منور گردانيده باشد « 2 » اتفاق است كه « 3 » ميان اخلاق و عقول هيچ تعلقى نيست و ثمرهء اخلاق از درخت رويّت و اختيار « 4 » نرويد « 5 » و خلق « 6 » در لفظ [ و ] معنى متابع خلق است ، و اختيار خودكارى . و چنان كه در عالم خلق هيچ كس را اختيار نيست « 7 » هرچه گونه « 8 » قلم قدرت صورت و نيت « 9 » را نگاشته است كم و بيش و زيادت و نقصان در آن امكان ندارد « 10 » قوله عز من قايل
لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ
« 11 » و به خواست « 12 » بنده زشت خوب « 13 » و خوب
هامش
( 1 ) مپ 2 : شيم ، مج : در فضيلت مكارم اخلاق
( 2 ) مپ 2 + كه
( 3 ) مج - اتفاق است كه
( 4 ) متن : اخيار ، مپ 2 : اخبار ، مج - و اختيار
( 5 ) متن و مپ 2 : رويد ، مج : برويد ، متن و مپ 2 + ميان عقل و خلق مناسبتى تمام است و خلق ، بنياد + و ميان عقل و خلق مناسبتى ندارد تمام است
( 6 ) مج : و عقل
( 7 ) مج : به اختيار نزايد و خلق به اكتساب شايد كه آيد ، بنياد : و خلق در لفظ معنى متابعست و اختياردار كارى كردن
( 8 ) مج - هر چه گونه
( 9 ) مج : پيشه ، بنياد - و نيت
( 10 ) مج : كم و بيش بجز آنكه قلم بدان رفته امكان ندارد
( 11 ) مج - قوله عز . . . لخلق اللّه
( 12 ) مج : به اختيار
( 13 ) مج - خوب