ص 253 س 4 تفكر : بمعنى انديشيدن « از نظر عرفا تفكر نتيجهء تذكر است و فكر كردن در خداست بواسطهء توجه در آثار و صنع او » ( از شرح گلشن راز 53 ، دستور العلما 1 / 332 ، بنقل از فرهنگ علوم عقلى ) .
ص 253 س 6 رقص : رقص در اصطلاح تصوف حركات موزون و منظم صوفيان در سماع است بر اثر حال و وجد و مجذوب شدن در عشق به حق . ابو سعيد ابى الخير در فايدهء آن گفته است : « جوانان را نفس از هوى خالى نباشد و ايشان را هواى نفس غالب باشد و هوى بر همه اعضاء غلبه كند اگر دست بر هم زنند هواى دستشان بريزد و اگر پاى بردارند هواى پايشان كم شود چون بدين طريق هوا از اعضاى ايشان نقصان گيرد از ديگر كباير خويشتن نگاه توانند داشتن ، چون هواها جمع شود و العياذ باللّه در كبيره مانند آن آتش هوا در سماع ريزد اوليتر كه به چيزى ديگر ريزد » ( اسرار التوحيد 223 ) براى اطلاع بيشتر رك . فرهنگ اشعار حافظ 159 - 163 ) .
ص 253 س 7 سماع و قول : سماع در لغت بمعنى شنيدن و در اصطلاح اهل تصوف آواز خوش و آهنگ موسيقى و رقص است كه موجب تلطيف روح و توجه به عالم باطن و سير در عالم معنى و استغراق در ذات حق مىشود . خواندن ابيات لطيف و غزلهاى عاشقانه و عارفانه در مجالس صوفيان - كه حاضران به آهنگ آن به سماع و رقص برمىخاستهاند - « قول » بوده است و خوانندهء آن را قوال مىگفتهاند ( براى اطلاع بيشتر رك . تاريخ تصوف در اسلام 388 - 401 ؛ فرهنگ اشعار حافظ 179 - 289 ) .
ص 253 س 9 شيخ اخى زنگانى : منظور اخى فرج زنجانى از عرفاى قرن پنجم است كه بسال 450 هجرى درگذشته است . جزء مزارهاى بزرگان و اولياء در زنجان از مرقد او نيز نام بردهاند ( حمد اللّه مستوفى ، نزهة القلوب ، چاپ اوقاف گيب ص 42 ) وى همان كسى است كه دولتشاه در تذكرة ال شعر اء ( ص 129 ) او را مرشد نظامى گنجوى شمرده است و در باب او اطلاعات زيادى در دست نيست ( رك . دكتور عبد النعيم محمد حسنين ، نظامى الگنجوى ، شاعر الفضيلة 81 ببعد ؛ سعيد نفيسى ، قابوسنامه 289 - 290 ) . اخى عنوانى است كه در ميان فتيان و جوانمردان مرسوم بوده و بخصوص در آسياى صغير رؤساى اين دسته را چنين مىناميدهاند ( رك . رحلهء ابن بطوطه ؛ معلم جودت ، ذيل على فصل « الاخية الفتيان التركيه » فى رحلة ابن بطوطة ؛
Fr . Taeschner , « Akhi » , 2 ed . I , 331 - 333
) .
ص 253 س 9 سماع را منع كرد : در منع و اباحهء سماع بحثهاى زيادى شده است كه شرح آنها در كتابهاى متصوفه ديده مىشود ( براى اطلاع بيشتر ، رك . تاريخ تصوف در اسلام 398 - 400 ؛ فرهنگ اشعار حافظ 187 - 289 ) .
ص 253 س 16 ركوة : « مشك خرد ، نيم مشك ، كوزهء چرمين » ( مقدمة الادب 1 / 284 ) ؛