تاريخ ادبيات در ايران 1 / 77 ؛ نيز در باب قياس رك . اساس الاقتباس ص 186 ببعد ) .
ص 159 س 18 ممكنات : اصطلاحى منطقى است از امكان و امكان مقابل ضرورت است . خواجه نصير طوسى نوشته است : « وجوب عبارتست از ضرورت ثبوت . . . پس در اصل مفهوم ضرورى و واجب بهم نزديك است ، اما در اصطلاح ضرورى در هر دو طرف بر تساوى استعمال مىكنند ، و وجوب در طرف ثبوت بيشتر . » ( اساس الاقتباس 131 ) « ضرورت و امكان متقابلاناند . . . پس هر چه نه ضرورى بود ممكن بود و چون ضرورى را اقسام بسيار است ممكن بر وجوه استعمال توان كرد » ( نيز راجع به اقسام ممكنات ، رك .
اساس الاقتباس 136 ببعد ) .
ص 159 س 18 موجبات و ناموجبات : موجبات جمع موجبه است و در اصطلاح منطق قضيهء موجبه يعنى قضيهء مثبته و مقابل قضيهء سالبه است و قضيهء سالبه قضيهاى را گويند كه حكم در آن مبتنى است بر سلب نسبت محمول از موضوع و قضيهء موجبه عكس اينست يعنى حكمش نسبت محمول است به موضوع بنا بر اين « اجزاء قضيهء سلبى بعينها اجزاء قصيهء ايجابى بود با زيادت حرف سلب » ( رك . اساس الاقتباس 68 ) .
ص 160 س 8 تهليل : بمعنى تسبيح كردن و لا إله الا اللّه گفتن است ؛ انورى گويد :
ملك از بهر نامهء عملت * خويشتن وقف كرده بر تهليل
( انورى ، ديوان 1 / 301 )
ص 160 س 11 كل شىء من الثقيل ثقيل : نظير : از گرانان گران بود همه چيز ( امثال و حكم 1 / 143 ) .
ص 161 س 1 ملحدان : ملحد اشخاص گمراه و از طريق دين منحرف شده را گويند .
ص 161 س 1 زنديقان : زنديق يعنى بىدين و فاسد العقيده و مرتد و عرب زبانان بخصوص به پيروان مانى اطلاق كردهاند . براى اطلاع بيشتر رك . مقالهء زنديق :
Louis Massignob , EI , IV , 1298 - 99
و حواشى برهان قاطع « زنديك » و « زندقه و زنادقه » ، دكتر عبد الحسين زرين كوب ، مجلهء راهنماى كتاب ج 7 ( 1343 ) ش 2 ص 262 - 273 .
ص 161 س 6 ناموس مذكرى نگاهدار : ناموس از لغت يونانى
nomos
بمعنى عادت و شريعت و در فلسفه بمعنى قانون و حكم است ( حواشى برهان قاطع ) در اقرب الموارد آن را به « شريعت » و هم در برهان قاطع به « عصمت و عفت » تعبير كردهاند . آقاى سعيد نفيسى درين جملهء قابوسنامه آن را مرادف « حرمت » دانستهاند ( قابوسنامه ص « لح » ) . ظاهرا معنى جمله اينست كه آداب و احترام مذكرى را رعايت كن .
ص 161 س 7 روزهء تطوع : تطوع كار مستحبى به قصد نيكوكارى و يا عبادت انجام دادن ( نيز رك . فرخى سيستانى ، بقلم نگارنده ، حواشى ص 195 - 196 ) .