طبايع « 1 » افلاك و انجم و هيولى و عنصر و صورت و نفس و عقل كاينات « 2 » هر يكى على حده عالمىاند بمراتب نه بتركيب و مردم مركب و مجموع ازين عالمهاست . پس آفريدگار اين جمع را « 3 » ببندها قايم كرد كه ايشان را بيك ديگر ببست « 4 » چنان كه درين جهان بزرگ همىبينى در « 5 » بند افلاك و طبايع « 5 » كه طبيعت پنجمست « 6 » از يك ديگر در اويختهاند ، گر چه بجوهر مختلفاند چون آتش و آب كه همه « 7 » ضد يكديگرند و خاك و هوا ضد يكديگرند .
پس خاك واسطه گشت ميان آتش و آب بندى افتاد خاك را به خشكى با آتش و بسردى با آب و آب را بسردى با خاك و به نرمى با هوا و هوا را به نرمى با آب و بگرمى با آتش و آتش را بجوهر با اثير و اثير را بتابش بآفتاب « 8 » كه پادشاه انجم [ و ] « 9 » افلاكست « 10 » و شمس را جوهر از عنصر خامس ( 87 پ ) است . و هيولى « 11 » با نفس « 12 » بند افتاد بفيض علوى و « 13 » نفس را با عقل و همچنين مطبوعات « 14 » [ را بند افتاد با طبايع بمادت قوت اگر مطبوعات ] از طبايع مادت قوت نيابد « 14 » بدان بندى كه بدان بسته است تباه گردد و طبايع از فلك و فلك از هيولى و هيولى از نفس و نفس از عقل هم برين قياس همىگير . نيز اندر تن آدمى هر چه تيرگيست و گرانى از طبايع گرد آمد و صورت و چهره و حياة و قوّت و حركات از فلك گرد آمد . و حواس
هامش
( 1 ) - ب و پ افزوده : و
( 2 ) - ل : كه اينان ؛ ن و ب : كه ايشان ؛ پ : انتها ( ظ . اينها ) ؛ ظاهرا ضبط نسخهء ل مناسبتر به نظر مىرسد
( 3 ) - ن « را » ندارد
( 4 ) - ل : نسبت نيست
( 5 - 5 ) ، ل : بند افلاك طبايع ؛ ن : بندگان و افلاك و طبايع
( 6 ) - ل :
طبيعت است بجنسيت ؛ ن و ب : طبيعت بجنسيت ؛ پ : طبيعت بحقيقت
( 7 ) - ل و ب :
به همه صفت
( 8 ) - ل : با آفتاب ؛ ن و ب : آفتاب
( 9 ) - بقياس ل و ن و ب افزوده شد
( 10 ) - ل افزوده : و شمس را با جوهريت با هيولى بقبول وى و از تابش هيولى كه ، چنين است ن و ب ؛ پ : و شمس را جوهر از جوهريت با هيولى و هيولى را به آتش هيولى
( 11 ) - ل و ن و ب و پ افزوده : را
( 12 ) - ل : بتابش
( 13 ) - در اصل افزوده : با ، بقياس ل و ن و ب و پ حذف شد
( 14 - 14 ) ، ل : را بند افتاد با طبايع بمادت قوت بنمايد ؛ ن : را بند افتاد با طبايع ( ب : طباع ) بمادت قوت دعوى ( ب : و غذا ، پ : و غدى ) اگر مطبوعات از طبايع ( ب : طباع ) مادت قوت نيابد ؛ قسمتى كه بر متن افزوده شده حاصل مقايسهء ل و ن و ب و پ است ؛ چاپ هدايت نظير نسخهء اساس است