و اسباب امراض از مقالت چهارم و پنجم و ششم طلب كن ازين كتاب كه گفتم .
و چون قسم علمى ياد كردم ناچار شمتى از قسم عملى « 1 » ياد بايد كردن اگر چه سخن دراز همىشود ازيرا كه علم و عمل چون جسم و روحاند هر دو بهم و جسم بى - روح و روح بىجسم تمام نبود . و چون معالجت خواهى كردن انديشه كن از خورشهاى پيران و كودكان طفل و بيمار « 2 » كه معالجت بيماران بر دو گونه باشد و معالج بايد كه به هيچ حال ابتدا نكند معالجتى تا نخست آگاه نگردد از وقت بيمارى « 3 » و از وقت « 4 » علت و سبب علت و مزاج « 5 » سال و صنعت بيمار و تجسس طبيعتش و طبع و جايگاه و حال و مزاج « 6 » و آب « 7 » و جنس و عرض ظاهر و علامتهاى بيماران و علامتهاى نيك و علامتهاى بد و انواع رسوب و علامتهاى بيماريها كه در باطن بود و نشانهاى بحران شناخته باشد و اجناس حميات معلوم گردانيده باشد كه تدبير امراض « 8 » بر چه سان باشد . و بر تركيب ادويه ماهر باشد بر مذهب اصحاب القياس و قوانين معالجات « 9 » بدانسته باشد .
و اگر اين هر يكى را شرحى كنم قصه دراز كنم اما بگويم « 9 » كه علم هر يك از كدام كتاب بايد طلبيدن تا بوقت حاجت ترا معلوم باشد . اما حفظ صحت از تدبير الاصحا بايد طلبيدن از جملهء سته عشر [ و معالجت بيماران و قوانين علاج ] « 10 » از كتاب حيلة - البر [ ء ] طلب بايد كرد [ از جملهء سته عشر ] « 10 » و علامتهاى نيك و بد از تقدمة المعرفة « 11 » طلب بايد كردن و از فصول بقراط و علم نبض از نبض الكبير و نبض الصغير و علم بول از مقالهء نخستين طلب بايد كردن از كتاب البحران ( 68 پ ) از جملهء سته عشر
هامش
( 1 ) - در اصل : علمى بقياس ل و ن و ب اصلاح شد
( 2 ) - ل : و بيماران خيزان ؛ ن : و بيمار خيزان
( 3 ) - ل : قوت بيمارى ؛ ن و ب : قوت بيمار
( 4 ) - ل و ن و ب : نوع
( 5 ) - ل و ن افزوده : و
( 6 ) - ل افزوده : فضله ؛ ن : حال مزاج ؛ ب افزوده : فصل
( 7 ) - ل و ن افزوده : مجس و
( 8 ) - ل و ب افزوده : حاده ؛ ن : ماده
( 9 - 9 ) ، ن : ندارد
( 10 ) - بقياس ل و ن و ب از نسخهء ل افزوده شد
( 11 ) - در اصل : مقدمة المعرفة ؛ ل : نقطه ندارد ؛ ن : تقدمة المعرفة