قوت حيوانيست و چون خشم كه تابع قوت منفعلهء حيوانيست و چون عفت كه تابع اعتدال قوت شهوانيست و چون حكمت كه تابع اعتدال نفس ناطقه است و جمله چون عرضها و كيفيات كه تابع مادت باشد يا تابع صورت . و آنكه تن را « 1 » از حال « 2 » بگرداند آن را اسباب ضرورتى « 3 » خوانند و اين شش قسمست : يكى هوا و دوم طعام و سوم حركت و سكون و چهارم بيدارى و خواب و پنجم گشادگى طبيعت و بستگى ، ششم احداث نفسانى چون اندوه و خشم و بيم و مانندهء اين . و اينها « 4 » را ضرورتى « 5 » بهر آن خوانند كه مردم را چاره نيست از هر يك و هر يك را ازين جمله اندر تن مردم تأثيرست و هر - كدام تمامتر « 6 » . چون هر يك ازين جمله بر صورت و بر وجه اعتدال بود [ استعمال مردم برين جمله برابر صواب و بر وجه اعتدال باشد ] « 7 » و چون بعضى را ازين جمله [ از حال اعتدال تغير اوفتد يا استعمال مردم بعضى را ازين جمله ] « 8 » بر وجه خطا باشد و بيمارى و علت پديدار آيد بر موجب افراط رفته باشد . و آنچه خارج طبيعت است بر سه قسم است : [ سبب و مرض و عرض و سبب بر سه قسم است ] « 9 » : يا بسبب بيمارى اعضاهاى « 10 » متشابه باشد « 11 » يا بسبب بيمارى اعضاهاى رئيسه و تفرق الاتصال اما بسبب بيمارى اعضاهاى متشابه « 11 » يا بسبب بيمارى گرم باشد و آن پنج قسمست يا سبب بيمارى سرد و آن بر هشت قسمت است يا سبب بيمارى تر يا سبب بيمارى خشك . و هر يك ازينها بر چهار قسمتست بسبب بيماريها [ ى ( 67 پ ) اعضاهاى ] « 12 » آلى يا سبب بيماريى باشد كه در خلقت « 13 » افتد يا اندر مقدار يا اندر وضع يا اندر عدد . و سبب بيماريهاى خلقت « 13 » يا سبب
هامش
( 1 ) - ل « را » ندارد
( 2 ) - ل و ن افزوده : به حال
( 3 ) - ل و ن : ضرورى
( 4 ) - در اصل : اينهان
( 5 ) - ل و ن : ضرورى
( 6 ) - ل و ب : قوىتر
( 7 ) - بقياس ل افزوده شد ؛ ن و ب نيز ندارد
( 8 ) - بقياس ل و ن و ب افزوده شد از نسخهء ل
( 9 ) - از نسخهء ل افزوده شد ؛ ن و ب : بسبب مرض و سبب عرض و سبب بر ( ب : نيز ) سه قسم است
( 10 ) - ل : اعضاى
( 11 - 11 ) ، ل : ندارد
( 12 ) - بقياس ل و ن و ب افزوده شد
( 13 - 13 ) ، ل : ندارد