تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 96

مساهمون:

ص٩٦
احتياج منقطع شد ، از مداهنت فراغت حاصل آيد . چون چنين عالم متدين رشيد بىطمع از جانب پادشاه در امور حفظ علم شريعت متمكّن شد و پادشاه صلاح حفظ علوم شريعت به دو رجوع كرد ، و از عهدهء آن بيرون آمد ما دام كه از صلاح چنين مرد بيرون نرود در امور متعلقه به منصب او و آنچه ما يحتاج حفظ علوم شريعت باشد ، برحسب اشارت او مرتّب سازد .
چو عالم ز شه صاحب اكرام شد * ميان كسان شيخ الاسلام شد
علوم شريعت مهيا شود * چو شيخى در اسلام پيدا شود
در اسلام شيخى چنين شهره است * نه شيخى كز اسلام بىبهره است
بيان اعمالى كه شيخ الاسلام را در حفظ علوم شريعت بايد نمود : چون تكفّل حفظ علوم شريعت از پادشاه به شيخ الاسلام راجع شود ، و او در آن مسند تمكّن يابد ، بايد كه تفحّص حال علماى مملكت نمايد ، و مراتب علم و ذهن و طريق تعليم و قوّت اجتهاد و افتا و تدريس ايشان را اختبار تمام كند ، و احتياط نمايد كه هركس از ايشان مناسبت به كدام علم از علوم شرعيّه دارند ، و تعليم و تفهيم آن علم بهتر مىتوانند نمود ، هر يك را به تعليم و تفهيم و تدريس آنچه بهتر مىدانند ، و در تعليم آن مهارت بيشتر دارند ، مقرر فرمايد . ديگر اختبار حال طلبهء علم كند ، و هركسى كه او از جملهء طالبان علم باشد اختبار مرتبهء تحصيل او و مناسبت ذهن او با علوم به وجه كامل بنمايد ، و ميل و رغبت ايشان را درين مناسبت مدخلى تمام باشد . پس بعد از اين اختبار ايشان را بر مدرّسان موزّع گرداند . و چنانچه پدر مشفق پيوسته از معلّم فرزند عزيز التماس اهتمام در شأن فرزندان مىكند ، شيخ الاسلام بايد كه از مدرّس نسبت با طلبه كه تعليم ايشان در عهدهء او كرده بنمايد . و هر اندك زمانى به حال هر مدرّس و طلبهء او مراجعت كند ، و معيدان را مقرر سازد كه با طالب علمان اعادت درسها مىنمايند ، و امتحان ايشان زودبزود كند ، تا ايشان در ترقى سعى كنند . و چون امتحان كند ، و در ايشان اثر ترقى فهم كند ، در اعزاز ايشان مبالغت كند . و البته ايشان را به مزيد وظيفه يا انعامى و توفيرى از قبل پادشاه