كرد . و اما حدّ سرقت بر فاطمه بنت قيس مخزوميّه اجرا كرد . و اما حدّ قذف بر عبد اللّه بن ابىّ سلول ، و حسّان بن ثابت و حمنة بنت جحش كه قذف عايشه رضى - اللّه عنها كرده بودند اقامت فرمود . و همچنين حد زنا را بر مردى يهود و زنى يهوديه كه در زمان آن حضرت زنا كرده بودند به حكم تورات اجرا فرمود . پس معلوم شد كه حدّ بر كفار اجرا مىتوان كرد .
و همچنين خلفاء راشدين در زمان خلافت خود با قامت حدود ادامت مىنمودند . و اگر پادشاه تفويض اقامت حدود به كسى فرمايد مثل قاضى ، جايز است او را كه بنيابت سلطان اقامت حد كند . و اما آنكه اقامت حدود داخل عمل قضا باشد چنين نيست ، و اگر سلطان در منشور قاضى نويسد كه او اجراى حدود و تعزيرات كند او را رسد كه بنيابت سلطان اقامت حدود تعزيرات كند .
و در كتاب « هدايهء حنفيه » گويد كه اقامه نكند مولى حد را بر بنده و كنيز خود مگر باذن امام ، خلاف مر شافعى را كه خداوند بنده را مىرسد كه اقامهء حد كند بر او زيراكه او را ولايت مطلقه بر او هست همچو امام ، بلكه او اولى است زيراكه او مالك است از تصرف در غلام آنچيزى را كه مالك نيست بر او امام ، پس حكم تعزير دارد . و ما مىگوئيم كه حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم فرمود : « اربع الى الولاة : الحدود و الصدقات و الجمعات و الفىء » يعنى چهار چيز است كه حق پادشاهان است : حدود و صدقات و جمعهها و فىء ، و نيز ما مىگوئيم كه حد حق اللّه تعالى است ، زيراكه مقصود از او خالى گردانيدن عالم است از فساد ، و از اينجهت باسقاط بنده ساقط نمىشود ، پس بايد كه استيفا كند آن را آنكسى كه او نايب باشد از شرع ، و او امام است و نايب او ، بخلاف تعزير كه آن حق بنده است ، و از اينجهت پدر و ولى تعزير صبى مىتوانند كرد . و حق شرع موضوع است از صبى ، پس اگر تعزير از حقوق شرع بودى ثابت نمىشد در حق صبى .
اين است سخن صاحب « هدايه » . و از آنجا مستفاد مىشود كه اجراى حدود ، حق سلطان و نايب او است . و اللّه اعلم . اين است حكم اقامت حدود در مذهب حنفى .
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 332
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٣٢