فقراء غازيانند نزد ابو يوسف رحمه اللّه ، و نزد محمد رحمه اللّه فقراء حاجيانند . و صرف نكنند باغنياء غازيان نزد حنفيان ، زيرا كه مصرف زكات فقرااند . اين است سخن « هدايه » .
و در كتاب « عنوان الافتا » ذكر كرده كه در شرح « جامع الصغير » آورده كه مراد از سبيل اللّه غازى و حاج منقطع است هر دو ، و اللّه اعلم .
صنف هشتم ابن السبيل است ، و او آن كسى است كه انشاء سفر كند از مقام خود ، و غريبى كه بشهرى بگذرد . و شرط است كه سفر او سفر معصيت نباشد .
پس ابن السبيل كه سفر طاعت يا مندوب يا مباح كند ، او را از زكات چيزى بدهند . و كسى كه هايم باشد و نداند كه كجا مىرود او را ندهند . و شرط دادن آن است كه او نيابد آن چيزى كه محتاج اليه اوست در سفر . پس كسى را بدهند كه هيچ مال نداشته باشد ، و كسى كه مال داشته باشد ليكن در غير بلدى كه نقل كرده از او ، و اگرچه كسب داند . و شرط است در جميع اين جماعتى كه صرف مىكنند در ايشان كه كافر نباشند ، و بندهء غنى نباشد ، و غازى از مرتزقه نباشد ، و هاشمى و مطّلبى نباشد نزد شافعى ، و همچنين مولاى ايشان نباشد . و جايز نيست صرف زكات در بناى مسجد . و اگر هاشمى يا مطلّبى را يا بعضى از مرتزقه را عامل سازند حلال نيست او را سهم عمّال . و اگر خمس الخمس از بنى هاشم و بنى مطلّب منقطع شود از براى خالى بودن بيت المال يا استيلاء ظالمان ، ايشان را از زكات ندهند . و جايز نيست دادن زكات بصبى و مجنون ، و جايز است دادن بقيّم ايشان .
اين است مذهب شافعى .
و اما بر مذهب حنفى مراد از ابن سبيل آن كسى است كه او را مالى در وطن خود باشد و در آن مكانى كه او در آنجاست هيچ نداشته باشد . اين است سخن صاحب « هدايه » .
و در « عنوان الافتا » گفته كه ابن السبيل آن كسى است كه منقطع از مال خود باشد . پس جايز است صرف كردن به دو ، و اگرچه او را مال بسيار در وطن خود باشد . و در كتاب محمد بن صالح جرجانى رحمه اللّه آورده كه ابن سبيل كسى
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 249
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٢٤٩