توان كرد .
و در « نوازل » گفته كه فتوى در چيزى كه متعلق به قضا باشد بر قول ابو يوسف است رحمه اللّه زيرا كه تجربهء او زياده است .
و در كتاب « هدايه » گويد : آيا فاسق صلاحيت آن دارد كه مفتى باشد يا نى ؟ بعضى گويند : نى ، زيرا كه فتوى از امر دين است ، و خبر فاسق در ديانات مقبول نيست . و بعضى گويند : فاسق صلاحيت فتوى دارد زيرا كه او اجتهاد مىكند ، و در آنجا كوشش خود بجا مىآورد تا اصابت حق كند ، از جهت آن كه مىترسد او را نسبت بخطا كنند ، پس با وجود فسق چون مجتهد باشد رواست . و در « نهايه » گفته اين معنى قبل از اين زمان ما بوده ، اما در زمان ما مفتيان را مبالات نيست ، از آنكه خطا كنند .
قال العبد فضل اللّه بن روز بهان : آنچه منقح شد نزد ما از روايات كتب حنفيّه كه بعضى را ياد كرديم آن است ، كه اكثر علماء حنفيّه برآنند كه مفتى بايد كه مجتهد باشد و اگر مجتهد نباشد و به طريق نقل از كتب مصححه روايت كند ، رجاء آن هست كه عمل به فتواى او توان كرد . و بر اين تقدير چون سلطان از كسى كه نقل از كتب ايشان مىكند در واقعهاى طلب فتوى كند ، و آن كس او را اخبار كند ، اين خبر واحد باشد ، و آن كس كه اخبار مىكند راوى باشد .
پس بر اين تقدير بايد كه شرايط روايت در او محقق باشد . و اگر شرايط روايت و نقل در او نباشد ، و او عالم به شرايط روايت نباشد ، سلطان را عمل كردن به قول او جايز نباشد . و ما در اين مقام بيان حقيقت خبر واحد و شرايط آن بنمائيم ، تا اگر در كسى آن شرايط محقق گردد ، و اهليّت روايت و فهم مروىّ او را محقق باشد ، قبول فتواى او توان كرد ؛ و الّا عمل به فتواى او جايز نباشد .
در كتاب « تحقيق » در اصول فقه حنفيّه گفته : خبر واحد خبرى است كه او را روايت كند يك كس يا زياده ، ما دام كه به مرتبهء تواتر و اشتهار نرسد ؛ و حكم او آن است كه چون شرايط او موجود باشد به دو واجب است عمل كردن . و او موجب يقين نيست بلكه موجب ظنّ است ، و آن مذهب فقهاست ، و اكثر اهل
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 107
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص١٠٧