اسباب ضيافت حاضر ساخته در وقت طعام خوردن معتزلى لقمهء برداشته گفت اين لقمه را به اختيار خود برداشتهام و البته آن را رزق خود ميدانم و تو ميگوئيكه اگر خداوند تعالى نخواهد من نميتوانم خورد و من ميگويم كه در خوردن آن مختارم و ارادهء من ببلع اين لقمه تعلق گرفته اگر نخورم فلان كنيز از مال من آزاد باشد و لقمه را در دهن نهاد و بحسب اتفاق بسرفيد و لقمه از دهانش بيرون افتاده گربه آن را درربود ابو حنيفه گفت كنيزك آزادست آنشخص فروماند و اعتراف آورد و كنيز را بيرون آورده ابو حنيفه جاريه را با آن جوان عقد بست - مسود اوراق گويد كه اين سخن خالى از ساختگى نيست
حكايت : از يكى از ثقات مرويست كه گفت فاضلى در مدرسهاى از مدارس بخارا بدرس اشتغال داشت
مردى آمده گفت ايمان قابل زياده و نقصان هست آن فاضل جواب داد كه نى آنشخص گفت پس لازم آيد كه ايمان من با ايمان حيدر كرر برابر باشد و او را بر من فضيلتى نبود فاضل جواب داد كه آفتاب در فصل تابستان چون ببرج اسد آيد حرارت در اقاليم سبعه بدرجه كمال رسد بلكه در بعضى از كره زمين كه در غايت انخفاض است حرارت بمرتبهء رسد كه از زيز بگدازد و چون خورشيد بنقطهء جدى آيد برودت در موضعى كه از كره مرتفعست به حدى رسد كه هيچ حيوان در آنمحل تعيش نتواند كرد و با وجود اينحال هيچ تغييرى در ذات آفتاب ظاهر نشده است بلكه تفاوت در بروج است همچنين ايمان ذات امير المؤمنين حيدر تابد چنان كه خورشيد از نقطهء اسد ميتابد و چون از بروج ذات اقران من و تو پرتو افكند همچنان بود كه از نقطهء جدى و دلو ميتابد پس ترقى ايمان بواسطهء استعداد ماده است و تنزل آن بجهة استعداد آن
حكايت : در كشف الغمه مسطور است كه ابو جعفر ثانى محمد تقى بن على بن موسى الرضا
بعد از فوت پدر بزرگوارش در سن يازده سالگى روزى در يكى از كوچهاى بغداد با جمعى صبيان ايستاده بود ناگاه مأمون كه قصد شكار داشت به آنجا رسيده كودكان از سر راه به طرفى گريختند و جواد بر جاى خود قرار گرفت مأمون آن جناب را ديده پرسيد كه ايكودك تو نيز چرا با كودكان ديگر بر سر راه نرفتى جواب داد كه اى خليفه راه تنگ نيست كه برفتن خود راه بر تو گشاده گردانم و نيز جريمهء ندارم كه از وهم آن بگريزم ظن من به تو آنست كه بىجريمه بكس آزار نرسانى مأمونرا صورت و سيرت و بلاغت و فصاحت آن شكوفهء شجره نبوت موافق افتاده سؤال نمود كه نام تو چيست جواب