اسلام در اطراف بلاد معين كردند
ذكر فتح قادسيه
در سال شانزدهم از هجرت سعد بن ابى وقاص بموجب فرمودهء عمر متوجه تسخير مداين شد و چون اينخبر بيزدجرد بن پرويز رسيد كه معارف حشم و مالك عجم بود اعيان خود را جمع آورده با ايشان در اينباب مشورت نمود جوابدادند كه صلاح ما در آنست كه دست از محافظت مداين بازداشته بخراسان رويم و استعداد سپاه نموده مراجعت نمائيم و ملك موروث از دست متغلبان انتزاع نمائيم و هرچند اين معنى موافق مزاج يزدجرد نبود اما بالضروره تن برفتن درداد و در زمان بيرون رفتن از مداين جالينوس كه شجاعى بود نامدار و از امراى عاليمقدار بود پيشپيش يزدجرد ميرفت و يزدجرد را نظر بر او افتاده گفت ايسوار ( عادت اكاسره آنبود كه چون شخصى را به تعظيم نام بردندى از او به سوار تعبير كردندى ) جالينوس گفت اى خداوند و خدمت كرد يزدجرد گفت آن تيراندازى تو كه در شب تار ديده مور را برهم ميدوختى كجا رفت كه قدم در ميدان مبارزت نمىنهى جالينوس دست در ساق موزه كرده گوئى بيرون آورد و به هوا انداخت و تير در كمان نهاده گويرا از هوا به تير بزد و همچنين آنگويرا سه كرت در روى هوا بنوك تير بدوخت و بر زبان آورد كه همان تيراندازى برقرار است اما دولت نيست و چوندولت نبود مردى و قوت مفيد نبود چون يزدجرد از مداين به تير حسرت با دلى خسته و خاطرى از بار آرزو شكسته فرار نمود سعد بن ابى وقاص با بيست هزار سوار عرب قصد مداين كرد و چون اهل مداين دانستند كه يزدجرد محاربه نخواهد نمود از عرب و عجم كه باسلام درآمده بودند چهل هزار سوار به خدمت سعد پيوستند و سعد بن منازعى بمداين درآمده در قصر كسرى نزول كرد و نخست هشت ركعت نماز بگذارد بيك سلام و فرمود تا بجمع غنايم اشتغال نمايند و بعد از استجماع اموال خمس او را افراز نمود بمدينه فرستاد و باقى را بر آنشصت هزار سوار قسمت كرده هريك را دوازده هزار درهم رسيد و بعضى اشيا را داخل قسمت نساخته همچنان بدار الخلافه فرستاد از آن جمله قعقاع بن عمرو در فتح نهروان ديد كه جمعى انبوه از عجم شتريرا احاطه كردهاند قعقاع با قوم خود روى بر آنطايفه كرده ايشانرا متفرق گردانيد و آنشتر را با دو صندوق كه بار بر آن كرده بودند به خدمت سعد آورد و چون بفرمودهء سعد سر صندوق را بگشادند در آنصندوق جامهء ديدند از مرواريد غلطان بافته كه هر دانهء برابر بيضهء عصفورى بود و گوشوارى ديدند مرصع بجواهر ثمين و بيست