بيت
از بُن دندان برين دندان زنانِ سگ صفت * روزكى چندى ستمكش صبر كن دندان فشار
اگر كمال فطانت و فيض شهامت اقتضا فرمايد ، اين جايگاه اقامت نمايد و از مهمّات دنيا به تزوّد آخرت پردازد ، كه از مباعدت منشأ و مباينت مولد ، اين بهتر است . الغربة كربة و النّقلة مثلة .
و امّا تصنيف كتاب و تأليف مواعظ مصلحت است و در آن دو فايده متضمّن :
يكى استمالت رعايا و ديگر جهت اطمينان دل اوليا كه دوام ملك و بقاى دولت بدان منوط است ، از آنكه هر كس كه از تصنيف كتاب اجتناب نمايد ، آن اغتناب دو سبب را متضمّن باشد : يكى آنكه خود را به جهانيان فاضل كامل و متبحّر بارع نموده بود ، احتياط كند كه اگر تصنيف كتابى را متصدّى گردد ، معانى آن موافق صيت فضايل و سمعهء علوم او نيايد ؛ آنگه آن تأليف قايد هوان و رايد امتهان او شود ، و يا آنكه از قبح سيرت و دنائت همّت نخواهد كه ديگرى را در فضيلت با وى مشاركت افتد ؛ و تو به حمد اللّه به كمال براعت موصوفى و به عبارت عذب معروف ؛ و در فنون علوم از اشتراك جهانيان فارغ .
و امّا تنبيه شهريار دو نفع را متحمّل است : يكى استمالت رعيّت ، و دوم قضاى حقوق اخوّت [
b
30 ] و باز نمودن رأفت و شفقت . اخوك من صدقك لا من صدّقك .
ملكزاده جواب داد كه آنچه از منبع فراهت و مشرع حذاقت تو ترشّح نمود ، معلوم گشت و به موقع احماد و محلّ ارتضا افتاد . امّا آنچه در منع نهضت و دفع تحفّز و تأوّب ايراد كردى ، و مرارت غربت و تحمّل ازرا و شدّت استحقار و انحطاط قدر و انهدام بناى سنا و اذعان اوامر اغيار و ضراعت كردن پيش اجانب جوانب به من نمودى معلوم شد . به جواب اين تنبيه اصغار واجب دار . بدانكه الفاظ نبوى به اختيار غربت اشارت فرموده است : سافروا تّصحّوا و تغنموا .